21 Eylül 2023 Perşembe

KÜN - Sezgin KAYMAZ

 

 

            İletişim Yayınları tarafından Temmuz 2023 tarihinde okuyucuya sunulan Sezgin Kaymaz’ın 479 sayfalık son romanı daha henüz giriş bölümünü okurken kendindeki farklılığı hissettiriyor. Arapça “Ol”, eski Türkçede “Gün” anlamına gelen Kün adının neden seçildiğini giriş bölümündeki edebi hezeyan sonrası anlıyor okuyucu.

            Deneme benzeri giriş sonrasında yazar, bambaşka bir konuyla devam ederek okuyucuyu şaşırtmaya devam ediyor.  Tabii ki bu bölümlerin romanın konusuyla nasıl bağlantılı olduğunu ilerleyen bölümlerde anlıyoruz. 

Benim açımdan bu iki bölümü biraz sıkılarak biraz merak ederek okuduktan sonra hikâye tam gaz akmaya başladı. Hikâye büyük çoğunlukla Konya’da geçiyor. Sanırım bunda yazarın beş yaşından on sekiz yaşına kadar Konya’da yaşamış olmasının payı büyük. Konyalı okurlar eski Konya’ya ait mekanları okudukça fazladan mutlu olacaklardır.

Başrol oyuncuları itilmiş/kakılmış bir çocuk (Ömer), sevimli dev Hüdai Ağa ve sevimli dev köpeği Çeto, kosmer Menderes, açgözlü zalim dalavereci katil Hacı Naci Kalaycı ile şefkat dolu Muzaffer Hoca. Bu arada Konyalı olan karakterlerin Konya ağzı ile konuşmalarını okumak çok hoş bir deneyimdi.

Hikaye iyilik ve kötülük arasındaki mücadeleyi anlatırken insanlık tarihi kadar eski bu çatışmanın kazananı kitabın sonuna kadar belli olmuyor. Kah iyilik öne geçiyor, kah kötülük. Bu esnada kader ve kaza ile tanrı ve iman kavramları birçok kere sorgulanıyor ve tartışılıyor. Kah ateistler öne geçiyor, kah dindarlar. Toplamda kitap hüzünlü, komik, mutlu eden ve düşündüren birçok ögeyi içinde barındırıyor.

Fantastik kurgu veya bilim kurgu türündeki eser, barındırdığı doğaüstü öğeler ile büyülü gerçeklik tarzında kaleme alınan Gabriel Garcia Marquez’in Yüzyıllık Yalnızlık romanını anımsatıyor. Bunun yanında esprili kurgusu ve Ferrari hızında akan cümleleri ile Murat Menteş’e de selam çakıyor. Eserde dil bilimi, ses bilimi ve söz bilimi konularına sıklıkla değiniliyor. Yerel ağız ve lehçe kullanımı ile okuyucuyu yakalayıp, romanın kurgusuna dahil ediyor. Bu haliyle eser, mutlaka okunması gereken kitaplar listesine ilk sıralardan girmeyi hak ediyor. Umarım ileride senaryolaştırılır.

 

                        Akılda Kalanlar

Değil mi ki kendini Allah’ın cennetinden sürdürmeyi başaran âdemoğlu, yine de kıyamayıp ona cennet kadar güzel bir dünya hediye eden Allah’a bir kere daha sırtını dönmüş ve yeryüzünü cehenneme çevirmiştir.

Varlık kadındır. Dişidir yaratım süreci. Tarlayı kaldır at, sabanı nerene sokacaksın bakalım.

Neyi kaybettiğini bilmemekten daha büyük bir cehennem ateşi olabilir miydi?

Sen kapları, testileri hele bir kır, sular nasıl olsa bir yol tutar gider. (Mevlana)

 

Onlara doğumdan evvelini hatırlama izni yoktu, bize ölümden evvelini. Doğarken de bir nevi ölüyordu demek insan.

Arasına telgraf direği dikmişler gibi, göz kapaklarının biri yere bakıyordu biri göğe.

Peki, aşığın akılla fikirle işi olmaz, bunu da biliyor musun?

Mukayese aklın işiydi, gönlün değil. Gönül ir seferde verirdi hükmünü…

Helva kime nasipse o yiyordu, parmağı uzun olan değil.

Suya kavuş diye susatmıyordu Allah seni, su sana kavuşsun diye susatıyordu belki de. Kahır, sen hayra er diye değil, hayır sana ersin diye kahırdı demek.

 

melek gibiydi yüzü,

kahverengiydi gözü,

şiir gibiydi sözü,

elimizden ansızın, uçtu gitti Ayşegül.

                        Konya Musalla Mezarlığındaki bir mezar taşı…*

 

* Romanı okuyanlar hüzünlendiler bile.


    Kalın sağlıcakla...


#kün #sezginkaymaz #novel #kitap #book #bookclub #kitapkulübü #iletişimyayınları #roman #gabrielgarciamarquez #muratmenteş #mevlana #rumi #büyülügerçeklik #fantastik #kurgu #konya

13 Eylül 2023 Çarşamba

Yeşil Mürekkep – Osman BALCIGİL

                      Edebiyat dünyamızın en talihsiz yazarı: Sabahattin Ali. 

                Yeşil mürekkep Osman Balcıgil'in ikinci otobiyografik eseridir. Destek Yayınları'ndan 2017 yılında çıkan 408 sayfalık bu kitap, hem öğretici tarzda hem de roman tadındadır. Osman Balcıgil’in eserini kaleme alırken birçok kaynağı araştırdığı, ilk elden tanıkların söylediklerine ulaştığı ve bunları çeşitli kaynaklardan teyit ettiği anlaşılıyor. Çileli yazarımız hakkında okuyucuyu sıkmadan birçok bilgi verirken kitabın rahatça okunmasını da sağlayabilmiş yazar.  

Sabahattin Ali'nin hayatını okurlara aktarırken dönemin entelektüel çevresi ile Türkiye’de ve dünyada yaşanmakta olan siyasi, ekonomik, toplumsal olayları da bize aktarabilmiş yazar ki bu şekilde Sabahattin Ali'nin yaptıklarını veya yapmadıklarını daha iyi anlayabiliyor okuyucu. Dönemi ve gündemi aktarırken bazen tekrarlara düşse ve gereksiz ayrıntılara girse de bu durumdan faydalanacak okuyucular mutlaka olacaktır.

Kuyucaklı Yusuf,  İçimizdeki Şeytan ve Kürk Mantolu Madonna romanlarının yazarı olarak bilinen Sabahattin Ali'nin şairlik yanının da çok kuvvetli olduğunu ve yıllardır dinlediğimiz bazı şarkıların sözlerinin Sabahattin Ali'ye tarafından kaleme alındığını, okuyucu roman sayesinde öğrenecek veya hatırlayacaktır.

Yazar eserinde, arabesk tadında inişli çıkışlı bir hayatı fazla melankoliye kaçmadan, realist bir şekilde anlatabilmiş. Dönem dönem okuyucuyu hüzünlendiren, bazen de kızdıran anekdotlar ile dolu bir kitap ortaya çıkmış. Yazarın mektupları ile iç dünyasına derinlemesine bir giriş yapabiliyorken, yazarımıza gelen mektuplardan bahsedilmemiş olması bir eksiklik olarak görünüyor.  

Roman Sabahattin Ali’nin Almanya macerası ile başlıyor. Burada öğrendiği Almanca sayesinde Alman ve Batı edebiyatına derinlemesine bir giriş yapıyor S. Ali. Batının gelişmişlik seviyesini hayretle izleyerek, genç cumhuriyeti için hayıflanmadan duramıyor.

Hayatı boyunca doğrularından şaşmayan ve muhalif söylemlerini her zeminde dile getirmekten çekinmeyen S. Ali, kendini kısa zamanda Almanya’dan attırmayı başarıyor. Ülkeye döndüğünde öğretmenlik yapmaya başlıyor ve Nazım Hikmet ile tanışması ve büyük ustanın onu roman yazmaya yöneltmesi hayatındaki önemli dönüm noktalarından biri oluyor.

Öğretmenlik yaptığı, köşe yazıları ve kitap yazdığı veya gazete çıkardığı ya da bakanlıkta çalıştığı dönemlerde muhalif kimliğinden ve sol görüşünden taviz vermiyor. Bu nedenle defalarca mahkemeye çıkıp, aylarca hapis yatıyor. Bu hapis yattığı dönemleri ise fırsata çevirmeyi biliyor. Çevresini ve insanları gözlemliyor, hikâyelerini dinliyor ve kendine bolca malzeme topluyor Sabahattin Ali.

Evlilik sonrası, özellikle çocuğunun doğumundan sonra sürekli zarar gördüğü muhalif tavırları terk etmeye niyetleniyor bahtsız yazar. Fakat Markopaşa ve diğer dergilerde yayınlanan yazıları ve Sırça Köşk gibi eleştirel hikâyeleri iktidar tarafından yakından takip ediliyor. Tekrar hapis yatmak istemeyen S. Ali, çareyi yurtdışına kaçmakta buluyor. Pasaport talebi reddedilince S. Ali için yolun sonu görünüyor. İllegal yollardan yurtdışına çıkmaya çalışan talihsiz yazar devletten çok devletçi olan, devleti vatandaşından koruduğuna inanan bir güruh tarafından hunharca katlediliyor. 

Sabahattin Ali’nin yazım tekniğinden bahsedersek, romanlarının sade bir dille yazıldığını görürüz. Akıcı ve net ifadeler kullanır cümlelerinde.

Sabahattin Ali'nin eserlerinde ironi ve gözlem önemli bir rol oynar. Toplumun çeşitli yönlerini eleştirirken mizahi bir dil kullanır. Karakterlerin davranışları ve toplumsal olaylar üzerine keskin gözlemler yapar.

Sabahattin Ali, karakterlerinin psikolojik derinliklerine odaklanır. Onların iç dünyalarını ve duygusal durumlarını detaylı bir şekilde betimler. Bu doğrultuda karakterlerinin iç monologlarına sıkça yer verir.

Eserlerinde toplumsal sorunları ve adaletsizlikleri eleştirir. Sosyal sınıf farkları, ahlaki çöküntü, eşitsizlik gibi temaları işler ve okuyucuların düşünmesini sağlar. Kuyucaklı Yusuf kırsal bir romantik bir hikaye gibi görünse de aslında dönemin düzenine bir başkaldırı ve kahraman hikayesidir.

Çilekeş yazarın şiirleri de dillere destandır. Birçoğu bestelenmiş ve dillerde yer etmiştir:

1.   Geçmiyor Günler                                – Ahmet Kaya/Edip Akbayram

2.   Göklerde Kartal Gibiydim                    – Volkan Konak

3.   Aldırma Gönül                                     – Edip Akbayram

4.   Dağlardır Dağlar                                 - Sezen Aksu

5.   Eşkıya Dünyaya Hükümdar Olmaz     - Edip Akbayram

6.   Melankoli                                            - Nükhet Duru

7.   Çocuklar Gibi                                      - Sezen Aksu

8.   Ben Yine Sana Vurgunum                  – Nükhet Duru

9.   Leylim Ley                                          – Zülfü Livaneli

 

Denizli’mizde geçen Candarma Bekir isimli öyküyü ben de Yeşil Mürekkep sayesinde öğrendim. Okumanızı isterim.

 

        Akılda Kalanlar:

“Merdivenlerden inerken, genç dostunun kapattığı kapının sesini duydu Sabahattin. Ürperdi. Kopmuştu işte geçmişle bağları.”

“Önümde yalvararak söylerken sevdiğimi, gözünde yüzüme inen bir tokat gördüm.”

“Pertev “Dostum…” dedi sırtını sıvazlayarak Sabahattin’in. “Bana kalırsa sen aşık olmayı seviyorsun.”

“Anadolu insanı beğendiğini söyler, beğenmediğini bir kenarda dinlenmeye alır.”

“Oysa aydın olmanın gereğiydi bu. Bir aydın, dünyayı ve ülkesini, her zaman iyi görmek isterdi. Yapılmakta olan yanlışları değiştirmeye gücü yetmiyorsa, bu görevini en azından eleştirel yaklaşarak gerçekleştirirdi.”

 


#yeşilmürekkep #osmanbalcıgil #sabahattinali #kuyucaklıyusuf #sırçaköşk #kürkmantolumadonna #içimizdekişeytan #roman #novel #kitap #book #bookclub #kitapkulübü #edipakbayram #zülfülivaneli #leylimley #aldırmagönül #şiir #şarkı #nükhetduru #biyografi #biography  #destekyayınları

Yarın Yok - Ayşe KULİN

 

          UÇURUMDAN DÜŞEN HİKAYE

Ayşe Kulin’in tarzının dışında, ikinci kez kaleme aldığı distopik bilim kurgu tadındaki son romanı Yarın Yok, günümüzden birkaç yüzyıl sonra Dünya gezegeninde geçiyor. Ama yeni bir dünya, apokaliptik süreçler sonrası artık bu gezegen günümüzdekinden tamamen farklı. Gezegenin tüm nehirleri, gölleri kurumuş. Her şey, her yer yapay… Önce doğal hayat ve kaynaklar tüketilmiş; üzerine bir de Felaket Savaşı yaşamış insanlık.

Evren hayatta kalan bir avuç insan soyuna bir şans daha tanımış. Bu sefer bilim ve teknoloji peşinde ilerleme için durmaksızın çalışan, ahlaklı, dürüst, paylaşımcı ve özverili bir toplum oluşturulmuş. Lakin Demans hastalığına ve Tayro virüsüne çare bulunamamış.

Merkez Şehir Devleti’nin idealist, çalışkan ve uyumsuz bilim kadını Mira’ya biyolojik bir silah olarak üretilen Tayro virüsünün yok edilmesi için zorlu bir görev verilir.  Olaylar gelişir ve aniden biter hikaye.

Kitabı tartışmaya sondan başlayacağım çünkü bana göre kitabın en çok eleştirilecek noktası konunun aniden bitmesi. Kağıt veya mürekkep bitmiş gibi geldi bana. Elektrikler kesilmiş de olabilir, yazar sıkılmış veya bu kadar yeter demiş bile olabilir. Yine de bu sürpriz son ile yazarımız okuyucuyu şaşırtabilmiş!

Bildiğiniz gibi dünyamızın global sorunları aşağı yukarı şöyle: İklim ve çevre sorunları, yoksulluk, eşitsizlik, gelir dağıtımı adaletsizliği, sağlık krizleri, göç ve mültecilik, eğitim ve fırsat eşitsizliği, otoriterleşme ve faşizan eğilimler, siyasi istikrarsızlıklar, kadın, çocuk ve insan hakları ile dijital dönüşüm ve mahremiyet gibi.. Yazar aydın bir kişi olarak kitabında bütün bu güncel sorunlara değinmeye ve tarihe bir not bırakmaya çalışmış. Böylece her şeyden biraz bilgi sahibi oluyoruz ama hepsi havada kalıyor hikayede.

Aslında tüm kitap havada kalıyor. Şöyle ki yazarın kurguladığı tarih günümüze çok da uzak olmayan bir tarih, böyle olunca da bilim kurgu adına çok da yeni söylemlere ihtiyaç olmuyor, hayal gücünüzü yormadan, ete süte fazla karışmadan idare eden bir metin oluşturabiliyorsunuz. Az önce söylediğimiz gibi mekanları, kişileri, duyguları ve olayları derinlemesine işlemeyince de kitap havada kalmaya mahkum oluyor.

Yine rahatsızlık veren başka bir husus kitapta çok fazla tesadüflere yer verilmiş olması. Yazar belki de hayatımızda tesadüflerin ne kadar etkili olduğuna vurgu yapmak istemiş ama bir noktadan sonra insanın diyesi geliyor “Yok artık Lebron!”

Malumunuz Hollywood’da Oscar ödülünü garantilemek isteyen her yönetmen mutlaka Yahudi soykırımına değinmek zorundadır çektiği filmlerinde. Bizde de aydınlarımız okuyucuyu yakalamak için mutlaka Gezi Olaylarına değinir oldu. Bu “montaj” sıkıyor artık beni.

Her ne kadar akıcı bir dil ile kolay okunan bir tarzı varsa da bilim kurguya uymayan bir temele dayanıyor olması, okuyucuda inanırlık sorunu yaratıyor. Kitapta “Müphem Alan” olarak geçen ve kısaca öbür dünya olarak tanımlayabileceğimiz ruhani kavramın yarattığı belirsizlik insanda koca bir boşluk hissi yaratıyor. Bilim kurgu anlamında hoşuma giden önemli bir husus ise hikayede geçmişteki seslerin kaydedilebiliyor olması. Nefis…

Önceki kitaplarının kahramanı Esra’yı burada da görmek sadık okuyucu için güzel bir hoşluk olsa da Esra’yı tanımayanlar için önemsiz bir nokta olarak kalıyor. Çünkü Esra’yı tanımıyoruz; tanıyamıyoruz bu hikayede.

Atlatılan badirelerden sonra kalan insan ırkı saçsız, kirpiksiz hatta dişsiz olarak tasvir edilmektedir. Yazar burada evrime atıfta bulunmuş olsa da insanın evrim geçirerek dişsiz hale gelmesi için yüzbinlerce yıl geçmesi gerektiğini de görmezden gelmesi gerekmiş.

 

Akılda Kalanlar:

“Dilinize ilk geleni söylemeden önce iki kere düşünün ama aklınıza ilk gelen düşünceye güvenin, beklediğiniz mesaj size her zaman ilk düşünceyle gelecektir...”

“Şiddet sıradanlaşabilir ama asla kazanmaz!”

Aslında coğrafyanın kader olmadığı, aslolanın insan ve eğitim olduğu çok net anlaşılıyor kitaptan.

Kitapta geçen Ahmet Hamdi Tanpınar’a ait şiiri hem konu ile uygun olduğu içim hem de sevdiğim için paylaşıyorum. Barış ile kalın…

                                                                                                         

 

NE İÇİNDEYİM ZAMANIN

 

Ne içindeyim zamanın,

Ne de büsbütün dışında;

Yekpare, geniş bir anın

Parçalanmaz akışında.

 

Bir garip rüya rengiyle

Uyuşmuş gibi her şekil,

Rüzgarda uçan tüy bile

Benim kadar hafif değil.

 

Başım sükutu öğüten

Uçsuz bucaksız değirmen;

İçim muradına ermiş

Abasız, postsuz bir derviş.

 

Kökü bende bir sarmaşık

Olmuş dünya sezmekteyim,

Mavi, masmavi bir ışık

Ortasında yüzmekteyim.

 


#ayşekulin #yarınyok #novel #roman #book #kitap #bilimkurgu #sciencefiction #distopik #tayro #ahmethamditanpınar

İskender - ELİF ŞAFAK

 


Elif Şafak tarafından 2011 yılında yazılan romanın İngilizce basımında Honour – Onur ismi kullanılmıştır. Roman, adını Büyük İskender'den alan bir karakterin hikâyesini anlatmaktadır. 

Roman, Mardin, İstanbul, Londra, Abu Dabi gibi çeşitli mekânlarda geçmektedir. Romanda birçok karakter bulunmaktadır. Olay örgüsü birçok hikâyeciğin anlatımı ve bunların flashbackler ve ileriye atlamalar ile kesişmesi yöntemine dayanmaktadır. Olayları çoğunlukla karakterler gözünden anlatırken bazen de olayların daha iyi anlaşılması için ben merkezli anlatım tarzını benimsenir.

Roman, İskender'in gençlik yıllarından başlayarak, ailesiyle olan ilişkilerini, aidiyet duygusunu, toplumun beklentileriyle baş etme çabalarını ele alır. İngiltere'deki göçmen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen; Türk ailesi ve İngiliz toplumu arasında bocalayan ve bir kimlik arayışı içinde olan İskender'in çocukluğunda yaşadığı travmatik bir olayın izlerini ve bu olayın onun kimliği üzerindeki etkilerini de yansıtır okuyucuya. Her ne kadar ana karakter ve kitabın ismi İskender olsa da, olaylar daha çok Pembe’nin çevresinde cereyan etmektedir. 

Elif Şafak, romanında ayrıca kültürel çatışmalara, göçmen deneyimine ve aidiyet duygusunun karmaşıklığına da odaklanır. Romanın içinde Türk Mitolojisi ve efsaneleri, İngiliz edebiyatı referansları ve farklı kültürel motiflerin birleştiği zengin bir doku bulunmaktadır. Farklı kültürlerden kişilerin dinledikleri şarkılar okuyucuya yol gösterir mesela. Bu noktada romanda verilen film ve şarkı isimleri önemli bence; izlenmeli ve dinlenmeli. 

Elif Şafak'ın yazı stili, zenginlik, derinlik ve çağdaşlığı bir araya getiren özgün bir tarza sahiptir. Şafak, dil ve anlatım becerilerini ustalıkla kullanır. Okuyucuları düşünmeye ve sorgulamaya teşvik eden, duygusal derinliklerde gezen ve insan doğasının karmaşıklığını anlamaya çalışan bir tarzı yansıtır bu roman. Elif Şafak, genellikle kimlik, cinsiyet, din ve sosyal adalet temalarını işler eserlerinde.

Bu haliyle Elif Şafak, Orhan Pamuk’a benzemektedir. Hem Elif Şafak hem de Orhan Pamuk, Türk edebiyatının önemli isimleridir ve kültürel, tarihsel ve toplumsal konulara odaklanan eserler kaleme almışlardır. Her iki yazar da karmaşık karakterler ve derinlikli anlatımlarla okuyucuyu etkiler.


Elif Şafak romanda birçok temaya ve çatışmaya değinir: 

Türk-Kürt kimlikleri, töre, gelenekler

Çocuk yetiştirme, ailede kız çocuk ve erkek çocuk ayrımı, kardeşlik, ikiz doğma

Aile içi şiddet, kadına şiddet, psikolojik şiddet, ensest

Göç, göçmen, uyum, bütünleşme, ırkçılık, kültürler arası çatışma

Ekonomik sıkıntılar, işsizlik

Tasavvuf, içsel çatışmalar, yol arama

Af dileme, tövbe etme, pişmanlık, bağışlanma/bağışlama, 

Alkol, kumar, uyuşturucu sorunları

 

Kitapta bu kadar çok konu, bu kadar çok karakter ve bir çok mekanın bulunması ne yazık ki ara sıra konunun dağılmasına ve olayların derinlikli analiz edilmeden geçilmesine neden olmaktadır. 

İskender’e ad bulma sahnesinin biraz gülünç, biraz zorlama gibi geldiğini söylemem gerekiyor. Aynı şekilde Âdem’in ilk defa gittiği bir köyde evlenme ısrarı da.

Oksana’nın teleskop ile Âdem’i görmesi ve hemen tanıması sekansı da zorlama bir tesadüf ve dram oluşturma çabası olmuş.

 

Akılda Kalanlar:

Annem bizi izliyor olacak… Anneler ölünce hemen cennete gitmezler.

… gömüleceği mezarlıktan bile sessizmiş.

Dervişler, aklı kıtlar ve âşıklardan gayrı kimse için şaşılası bir şey yokmuş evrende…

İnsanın sevdası karakterinin yansımasıdır. Sen kavgacı isen, ha bire öfkeli, aşkı da bir cenk gibi yaşarsın.

Şu hayatta insan en çok sevdiklerini acıtır. En derin yaralar ailede açılır…

Bu âlemdeki her parça, bir başkasını geliştirmek, iyileştirmek, değiştirmek için yaratılmıştı. Ne sivrisinek ateşböceğinden önemsizdi, ne de pirinç altından…

İçimin tünellerine girer girmez bir fener alıyorum elime. Buralar çok karışık. Kaç defa geldim. Gene de hep kayboluyorum

Gece durgundur, perdesi saklar hayallerimizi...

Kahve aşk gibiydi, ne kadar sabır ve özen gösterirsen tadı o kadar güzel olurdu.

Hapisteki adam zaten geçmişe hapsolmuştur.

Bir mesafe olmalı. Düşmanınla senin aranda, yediğin darbeyle iç organlar arasında, bireyle toplum arasında, geçmişle bugün arasında, anılarla vicdan arasında… Mesafe seni korur.

Aptallık olmadan akıl olmaz.

İnsanların imkânları ne kadar kısıtlıysa, şerefinin bedeli o kadar yüksekti.

Metrodan hoşlanmadığı için otobüse bindi Tarık. Ölünce zaten girecektik yerin altına…

Yaptıklarından çok yapamadıkları yüzünden sorumlu tutuyordu kendini.

Zalim olan dünyaydı, o değil.

Geçmiş, tavan arasında duran bir sedef sandık; içindekilerin kimi kıymetli, kimiyse ıvır zıvır.

Yağız ata binmek isteyen belini kırabilir. Niyetin tükürmekse bari rüzgâra karşı durma. Dünyanın öbür ucuna kaçsan da kendi kıçından kurtulamazsın. 





 #iskender #elisşafak #londra #london #ingiltere #UK #elifshafak #alexander #book #novel #kitap #roman


Vadideki Zambak - HONORE DE BALZAC

 

Balzac’ın en çok bilinen romanlarından biri olan Vadideki Zambak İnsanlık Komedyası külliyatının içinde yer alan bir eserdir. Yazar bu külliyat ile dönemin Fransız şehir ve taşra hayatını detaylı bir şekilde okuyucuya yansıtmıştır. Vadideki Zambak da pastoral tanımlamalar ve detaylı tasvirler ile zengin bir romantizm sunar bize.

Roman kahramanımız Felix'in Natali'ye yazdığı bir mektup ile açılır. Felix çocukluğunda ve eğitim hayatı boyunca aile sevgisi görmemiş; adeta kedinin hasta yavrusunu terk etmesi gibi, ailesince kenara itilmiştir. Bu durumun sonucu olan sevgiye aç olma, takdiri ihtiyaç duyma halini roman boyunca hissediyoruz.

Felix'in kendisinden yaşça büyük olan Henriette’ye (Madam de Mortsauf) olan aşkı romanın ana konusudur. Aslında Henriette de Felix gibi aile sevgisinden uzak bir çocukluk geçirmiş ve çareyi erken yaşta evlenmekte bulmuştur. Muhtemel bu nedenle birbirleri ile çok sıcak bir ilişki kurabilmişlerdir.

Paris'teki siyasi kırışıklıklar sonucu ailesi tarafından eve çağırılan Felix burada rahatsızlığının tekrar etmesi nedeni ile bir yakının şatosunun bulunduğu Indre Vadisi'ne iyileşmeye gönderilir. Paris'te bir baloda tek sefer görüp aşık olduğu hayatının kadının bu vadide olduğunu anlayan Felix, ki nasıl anladı anlaşılamaz,  aynı bir uydu gibi Henriette’ye doğru çekilir.

Felix'in duyguları karşılıksız değildir ama evli ve iki çocuklu Henriette kocasına sadık bir kadın, çocuklarını seven bir anne olma kararındadır. Bu karmaşık duygular yumağı tarif edilirken Henrriet bir azize, sanki bir ermiş gibi lanse edilir.

Paris'te kralın sarayında önemli görevler alan Felix şehvet duygularına yenik düşerek Henriette’den uzak olduğu bu günlerde peşinde koşan bir İngiliz düşesine teslim olur. Bu noktada İngiliz ve Fransız kadınlarını karşılaştıran Balzac, İngiliz kadınlarını daha soğuk ve hesapçı olarak nitelendirirken Fransız kadınını daha üstün olan taraf seçer. Bu tanımlama muhtemelen Fransızların genelince kabul gören bir yargıdır. Günümüzde bile öyle olmadıkları halde İngilizler çoğunlukça soğuk bulunur. Paris'teki aşk macerası Henriette'nin kulağına gidince Henriette kendini ölüm döşeğinde bulur.

Indria Vadisindeki zambağının solması sonucunda macerası son bulan Felix’in,  yeni  gezegeni Natali’dir. Aslında roman Felix'in Natali'ye yazdığı ve tüm aşk maceralarını yeni aşkına anlattığı bir mektuptur. Cevabı mektubunda Natali Felix’e çok güzel bir ders verir aslında. Bu ders tüm genç erkekler için bugün bile geçerlidir bence. “Geçmiş aşk maceralarınızı yeni sevgilinize ballandıra ballandıra anlatmayınız.”

Yukarıda özetlediğimiz kitabı iki bölüm olarak düşünebiliriz. İlk bölümde dikkati toplayıp, dalıp gitmeden okumak biraz zor. Aynı mekanda, aynı kişiler etrafında bir sürü süslü cümle okumak insanı uykuya doğru sürüklüyor doğrusu. Felix'in Paris'e gitmesi ile başlayan ikinci bölüm ile konu daha takip edilebilir hale geliyor. Ama son sayfalara kadar konunun nasıl bağlanacağını anlamak mümkün olmuyor. Benim için bir nevi sürpriz sonlu bir kitap oldu.

Sonuçta bir aşk ve kır romanı gibi görülse de aile ve insan ilişkileri, gelenekler ve değer yargıları üzerine çok şeyler söylüyor kitap. Her ne kadar okurken zorlansam da kitabı bitirdiğimde onu sevdiğimi anladım.


Akılda kalanlar:

Seçiminizi iyi yapmak zorunda bulunduğunuz bir dakikadasınız yaşamın. Kendi tarafınızı tutun.

Acı sonsuzdur, sevincinse sınırları vardır.

Susuz bir çeşme olmayın bir ruhunuz bir biçiminiz olsun.

İnsan madde ve ruhtan oluşmuştur hayvanlık onda sona erer; melek de onda başlar.

Yaşlıların tutkularını yatıştıran kır genç yüreklerin tutkularını kışkırtır.

Sonradan görme insanlar maymunlar gibidirler, bir maymunun becerikliliği vardır onlarda: Bakarsınız yukarılara tırmanıyorlar, tırmanma sırasındaki çevikliklerine hayran olursunuz, ama zirveye ulaştıkları zaman artık yalnız ayıp yerleri görünmeye başlar.

Daha azını isteseydi, belki daha çoğunu da elde ederdi, ama yazık ki hiç eğilmeyecek kadar üstündü.

Her acının öğrettiği bir şey vardır, onca acı çektiğim için bilgim derindir. 

Mutluluk mutlaktır karşılaştırmaya gelmez

Aşk yalnız güvenle yaşar.

 



#vadidekizambak #honoredebalzac #thelilyofthevalley #lelysdanslavallee #edebiyat #literature #fransa #france #romantizm #romance

Daralma / Boğulmamak İçin (Coming Up for Air) GEORGE ORWELL

  

Orta direk bir adamın orta yaş krizini anlatan bir roman gibi başlamasına rağmen George Orwell'ın yaşam hikayesini düşününce kitabın aslında daha derin konulara değineceğini daha ilk sayfalarda tahmin edebiliyoruz. Orwell polis, asker, savaş ve militarizm ekseninde yazılar yazmış birisi olarak, savaşın getirdiği acıları ve totalitarizme kayan sonuçlarını yakından gözlemlemiştir. Bu başarılı gözlemlerini meşhur komünizm eleştirisi Hayvan Çiftliği ve distopik ütopya tarzının en iyilerinden biri olan 1984 romanı ile taçlandırmıştır.

Boer savaşı ile başlayıp I. Dünya Savaşı ile devam eden savaş tedirginliği, II. Dünya Savaşı'nın belirtilerini anlattığı takip eden sayfalara da yansıyor. Yazar II. Dünya Savaşı'nın çok yakında olduğunu çeşitli vesilelerle dile getirirken içinde yaşadığı toplumun bunun getireceği muhtemel totaliter sonuçlarından bihaber olduğunu; önceki savaşlara benzer sadece acı ve yıkımla bitecek bir felaket olmadığını görüyor ve bu tehlikeyi okuyucuya anlatmaya çalışıyor.

Başyapıtı 1984 romanının ayak izleri olan asker botları, polis copları, yemek kuyrukları ve emir veren hoparlör gibi bazı tanımlamaları da bu kitapta bulabiliyoruz. Ticarileşmeye kapitalizme ve  emperyalizme karşı olduğunu esprili bir şekilde çocukluğunun kasabasına yaptığı ziyaret üzerinden anlatıyor. Bu ziyaret esnasında mutlu çocukluk günlerine geri gidip o günleri tekrar zihninde canlandırırken aynı zamanda bir hesaplaşma yaşıyor

Sosyalist görüşü benimseyen Orwell, totalitarizm karşıtı olduğu kadar Sovyet Rusya’da uygulanan komünizm sistemini de eleştiriyor. Bunu romanda sol görüşlü gençlerin anlamsız ve demagojik tartışmasıyla okuyucuya yansıtıyor

Alegorik anlatım tarzını seven yazar, yaşlı entelektüel Porteous üzerinden aydınları eleştiriyor. Toplumda aydın olarak görünen kişilerin yakın geleceği ve sonuçları görmekte ne kadar aciz kaldıklarını, sürekli geçmişte yaşayıp pratikte değer ifade etmeyen düşünceleri tekrarladıklarını belirtiyor. Bu noktada Elias Canetti’nin Körleşme adlı romanını ve romanda fildişi kulesinde aymaz bir şekilde toplumun sorunlarına uzak yaşayan entelektüel kahramanını hatırlıyoruz. Yayınlandığı dönemde büyük ses getiren bu romanı Orwell okumuş olmalı.

İnsanoğlunun her döneminde sürekli savaşların yaşandığı ve yeni bir savaşın çok yakında olduğunu, kasabaya düşen bomba ile şok edici bir şekilde okurlara anlatıyor George Orwell.

 

Harika benzetmelere sahip kitaptan akılda kalanlar:

En güzel hatıralar hep yaza dairdir.

Savaştan önce, özellikle de Boer Savaşı’ndan önce, bütün bir yıl yaz olurdu.

Her hayvan size kendi özel yöntemi le saldırırdı. Atlar çifte atar, yarasalar saçlara dalar, kulağakaçanlar kulağa kaçar, kuğular bir kanat darbesiyle bacak kırar, boğalar süser ve yılanlar da sokardı.

Okumaya 10-11 yaşlarında başlamış olmalıyım. O yaşta bu, insana yeni bir dünya keşfetmek gibi gelir.

Savaş sizi eğer öldürmüyorsa düşündürmeye başlaması kaçınılmazdı.

Biri bir kadını temizlediyse ilk şüpheli daima kocadır.

Gelecek! Sizin, benim gibi insanların gelecekle ne işi olur? İşimizi kaybetmemek. İşte bizim geleceğimiz.

Araba rölantideyken ona arkadan baktığımızda Hawaii’li kızların Hula Hula dansı izler gibi oluyorsunuz. Kaputu kaldırıp motora baktığınızda insana eski Avusturya İmparatorluğu’nu hatırlatıyor: Her şey küçük tellerle birbirine eğreti bağlanmış ama bir şekilde hala gidiyor.

Üzerindeki üniforma bile bir çift tavşan yürütmüş de içinde onları taşıyormuş gibi dururdu.


#daralmak #boğulmamakiçin #comingupforair #georgeorwell #1984 #totalirizm #book # kitap #novel #roman 

 

8 Eylül 2023 Cuma

Gurur ve Önyargı - JANE AUSTEN

  

Öncelikle bu yazı bir roman incelemesi olarak spoiler içerebilir. Uyarayım. Bu arada “spoiler” kelimesinin Türkçe karşılığını aradığımızda, karşımıza kocaman bir boşluk çıkıyor. Ne yazık ki, TDK bu kelimeyi hiç duymamış. Öz Türkçe sevdalısı okuyucularımıza duyurulur.

Kitabın isminin birebir çevirimi Gurur ve Önyargı olsa da yeterince ilgi çekmeyeceğini düşünen bazı yayınevleri Aşk ve Gurur adını uygun bulmuşlar. Günümüzde aşk da yeteri kadar sattırmıyor, bence sonuna bir de meşk eklesinler yüksek tiraj için! Bu noktada sevgili kitapseverler, lütfen İş Bankası Kültür Yayınlarının çevirisini okuyunuz ve kitabı okuduktan sonra filmini izlemeyi unutmayınız.

Kahramanımız Miss Elizabeth tamamı kız olan 5 çocuklu Bennet ailesinin iki numarasıdır. Tek derdi kızlarını zengin ve tanınmış ailelere hayırlısı ile gelin etmek olan biraz çıkarcı, biraz uyanık biraz da ahmak bir anne figürü ile evliliğinde mutluluğu bulamamış ve bundan sonraki hayatını okuyarak ve eşinin saçma taleplerini savuşturarak geçirmeye çalışan olgun, oturaklı ve nükteli bir baba figürü bizi karşılamaktadır. 

Ailenin sıkıcı hayatı bulundukları taşraya zengin ve bekâr Mr Bingley ve arkadaşlarının gelmesi ile birden değişir. Zengin ve bekâr gençleri gören anne Mrs Bennet bir atmaca gibi avına yönelir. Evin bir numarası olan Jane, Mr Bingley ile yakınlaşırken, MrBingley’in kankası Mr Darcyi le Elizabeth’in arası elektriklenmeye başlamıştır bile.

Olaylar gelişirken gençlerin mutluluğu yakalaması kolay olmayacaktır. Bennet’ları kendilerinden daha aşağı gören Darcy önce arkadaşının mutluluğunu; sonra da kendi mutluluğunu engeller. Kızların ailesini ve çevresini hor görür; basit bulur onları. Elizabeth ise Darcy’yi fazla aristokrat, havalı ve soğuk bulur. Bu noktada Darcy “gurur” ile özdeşleştirilirken, Elizabeth ise “önyargı” ile özdeşleştirilir. 

Darcy hor görüp beğenmediği bir kıza ilgi duyuyor olmasını önceleri kaldıramaz ve kendine yakıştıramaz. Bunun önüne geçmek için kendi kendine çeşitli ayak oyunları uygular ama yine de kendisini kandıramaz ve sonuçta kazanan yine kendisi olur. 

Elizabeth ise Darcy’nin ilan-ı aşkını öncelikle sadistçe bir zevkle reddeder ama sonra Darcy’nin asık karakterini görüp, o da suyun akışına karşı koyamaz ve kurduğu yapay bentlerin yıkılmasına izin verir. 

Elizabeth ile Darcy’in karşılaşmaları yazarın muhteşem kalemiyle bütünleşip, aşkın hislerini derinden okuyucuya yaşatsa da bu kitap aşk romanı değildir. Jane Austen’in akıcı ve mizah dolu kalemi aslında bir toplum eleştirisi nakşetmiştir. Yazıldığı dönemde evlilik kurumunun toplumun olmazsa olması olduğu ve sağlıklı tüm bireylerinin diğer fertlerce onaylanan bir evlilik yapmalarının beklendiği daha kitabın başında belirtilmiştir. “Dünyaca kabul edilmiş bir gerçektir, hali vakti yerinde olan her bekar erkeğin mutlu bir evlilik yapması.” Özellikle Elizabeth evliliği bir mecburiyet olarak görmekten ziyade aşkı ön planda tutan bir tavır sergilemektedir. Ayrıca evliliklerin ekonomik ve kültürel olarak uyumlu olması yani davulun dengi dengine çalması beklentisi o dönemlerde de mevcuttur. Fakat bizim kahramanlarımızın birlikteliği buna pek uymaz. Yazar Austen kahramanlarımızı mutlu sona doğru yollarken aslında “kast sistemini” de eleştirmektedir. 

Evliliklerin çıkar birlikteliğine dönüşmesini, gereksiz bürokrasi, ritüel ve toplumsal kalıpları, çeyiz, miras ve parasal konuların aşk ve sevginin önüne geçmesini inceden inceye yermektedir. 

Eski değil eskimeyen mevzular bunlar. Kitabı okuduktan sonra filmini izlemeyi unutmayalım. Keira Knightley harika iş çıkarmış.

Akılda kalanlar…

“Bir kitap iyi yazılmışsa onu her zaman çok kısa bulurum”

“Gurur ve gösteriş farklı şeyler, ama sık sık aynı anlamda kullanılıyorlar. İnsan gösteriş düşkünü olmadan gururlu olabilir..”

“Geçmişin sadece hatırlamaktan zevk aldığınız kadarını düşünün."

 


#gururveönyargı #gururönyargı #gururveaşk #gururaşk #prideandprejudice #prideprejudice #janeausten #keiraknightley #book #kitap #roman #novel 
https://denizliyeniolay.com/kose-yazilari/atilla-cakir/gurur-ve-onyargi
 

Martin Eden - JACK LONDON

               

Otobiyografik bir roman olarak 1909 tarihinde yazılan Martin Eden, Jack London’ın hayatı ile paralellikler taşıdığı gibi fikirlerini ve hayat mücadelesini yansıtması açısından da ilginç bir eserdir.

 

Kahramanımız zorluklar içinde büyümüş, birçok mesleği deneyerek, çeşitli maceralara yelken açmıştır. Her ne kadar Jack London da birçok işte çalışmış olsa da roman kahramanı gibi işçi sınıfı bir aileye mensup değildir. Okuryazar orta sınıf bir aileye mensup olan Jack London daha iyi bir eğitim almıştır.

 

Kahramanımız güçlü ve sağlıklı bir vücut yapısı ile çevresinde aranan ve sevilen bir gemi işçisidir. Bu şekilde süregiden hayatı orta sınıf bir burjuva ailesi üyesi olan Ruth ile tanışması ve ona sevdalanması sonrası değişecektir. Martin, Ruth’un ailesinde gördüğü eğitimli, okumuş ve kariyer sahibi kişilerden biri olmak ve Ruth seviyesine ulaşabilmek için en kestirme yoldan kendisini okumaya verir. Martin kütüphaneyi aşındırıp kitaplar arasında saatler geçirdikçe bilgiye ne kadar aç olduğunun farkına varır ve öğrenmenin keyfine doyamaz. Bu esnada okuduğu makale ve hikayeleri kendisinin de yazabileceğini düşünerek, yazarlığı kısa yoldan para kazanma yolu olarak görmeye başlar.

 

İlk eserlerinin hiç birinin kabul görmeyerek kendisine iade edilmesi kahramanın şevkini kırmaz. Daha çok yazmak için daha çok motive olur Martin. Ruth ve ailesinden gelen “bir işe gir, sigortalı ol” baskılarına da dayanmaktadır. Çünkü kendine ve serlerine olan inancı tamdır; mutlaka başarıya ulaşacağını düşünmektedir. Bu süreçte işsiz güçsüz bir serseri olması nedeniyle büyük aşkı Ruth’un kendisine sırt çevirmesi bile Martin’i durduramaz.

 

Sonunda yazıları yayınlanmaya başlayıp kariyer basamaklarını tırmanmaya başlayınca toplumun gerçek yüzünü görmeye de başlar. Öykündüğü eğitimli burjuvazinin ne kadar boş olduğunu, aslında samimiyetsiz bir toplum olduklarını ve paraya ve güce uçan ateş böcekleri olduğunu fark ettiğinde büyük hayal kırıklığı yaşar.

 

Kendini yer edinmek için çok çabaladığı burjuvaziye ait hissetmez. Daha samimi bulduğu işçi ve aylak sınıfında da mutlu olamayacağını fark eden Martin için kader ağlarını çoktan örmüştü. Hedefsiz, amaçsız ve tatminsiz bir hayatı yaşamak yerine daha onurlu bir sonu tercih edecektir.

 

Basit bir zengin kız, fakir oğlan hikayesi gibi başlayan roman, mitolojik ve tarihsel göndermeler ile edebiyat, şiir, roman, felsefe ve bilim alanında o dönemde yazılmış eserler eşliğinde romantik bir yolculuğa dönüşür. Kahraman ikiyüzlü basın ve yayın organları ile mücadelesini sürdürürken, yazarın kendisinin de karşılaştığı ve günümüzde bile yaşanan sorunları dile getirmiş oluyor.

 

Sosyalist olan yazarın tersine Martin bireyselci ve romantik bir karakterdir. Kendi öz gelişimini ve refahını sağlarken, içinden çıktığı sınıfa sırt çevirmiştir. Yazar bu şekilde liberalizm ve bireyselcilik eleştirisi yapmaktadır.

 

Nietzsche’nin “üstinsan” felsefesini benimsemiş görünen Martin, boş bir levha olarak geldiği bu dünyada kendisini geliştirerek önce hayvanlıktan insanlığa, sonra da üstinsanlığa ulaşmıştır. Bu hayatta yapacak daha fazla bir şey kalmadığını düşünen Martin, bu noktada misyonunu tamamlayarak sessizce gemiyi terk etmiştir.

 

Bu davranışı ile kolayı seçtiğini ve hatalı olduğunu düşündüğüm kahramanın tek ihtiyacının edindiği bu kadar bilgiyi ve görgüyü doğru bir şekilde sentezlemesini ve en verimli yerlere kanalize etmesini sağlayacak bir dosttur.


                    Akılda kalanlar:

“… bu kadarcık kızarma bile yanaklarını sanki koca kömür kazanının açık kapağının önündeymiş gibi yaktı.”

“İki yanındaki bir sürü kadının görüntüsünü, ölçü ve tartı birimi kız olan bir bakışla tartıp ölçüyordu.”

“Uykunun getirdiği unutkanlıktan nefret ediyordu. Yapacak, yaşayacak çok şey vardı.”

“Yerçekiminden çok daha güçlü, kader kadar güçlü bir kuvvet tarafından ve kendine rağmen ona çekiliyordu.”

“Ölüm acı vermezdi. Hayattı, hayatın sancısıydı bu feci, bu insanı boğan his.



''Bitirdim ben ...

Koydum lavtamı kenara.

Mor üçgüller arasında

Gölgeler asılı durdukça

Şakımak da sona erdi, şarkılar da.

... "





#jacklondon #martineden #roman #novel #kitap #book 
https://denizliyeniolay.com/kose-yazilari/atilla-cakir/martin-eden