31 Temmuz 2024 Çarşamba

ADIMI DENİZ KOYDULAR

 

Tüm hırpalanmış anneli öksüzler, babalı yetimler için…

Gerçek bir hikayeden kurgulaştırılmış bir kader ve keder romanı.

 

            Daha önce yayımladığı iş dünyasına yönelik kitapları ile bilinen gazeteci Demet Cengiz, bu sefer sarsıcı ve sert bir roman ile karşımıza çıkıyor.

Maraş Katliamı, 1980 Darbesi, AKP'nin iktidara gelişi, Ergenekon operasyonları, Gezi Direnişi gibi Türkiye’de ve dünyada yaşanan önemli siyasi ve ekonomik gelişmeler eşlik ediyor kahramanların hikayesine. Türkan Saylan, Fazıl Say, Bedri Baykam, İlker Başbuğ, Dicle Koğacıoğlu, Ali İsmail Korkmaz, Berkin Elvan… gibi önemli isimlere de atıf yapılıyor.

Müthiş gözlem yeteneği ile okuyucuyu şaşırtıyor yazar. Mesela ben kitabı okurken 1970’lerin Seyrantepesi’ni nasıl bu kadar detaylı aktarabildiğine şaşırmıştım. “Ben 1900’larda üniversitede öğrenciyken oraya gitmişim. Oradaki gözlemlerimden yararlandım çok.” şeklinde açıklıyor yazar bu başarısını. Öyküye İstanbul'dan daha iyi bir dekor bulamayacağının farkında olan Demet Cengiz, kahramanının hikâyesini İstanbul'a, iyi bildiği sulara taşıyor.

Kendisi de bir “kardelen” olan Deniz Yıldız vasıtasıyla her alanda fırsat eşitliği sağlamak için mücadele eden sivil toplum kuruluşlarının, bir insanın hayatını nasıl değiştirebildiğini de gösteriyor.

Çocuk istismarı, taciz, şiddet, tecavüz, ensest, ihmal, kadına karşı şiddet, ayrımcılık, ırkçılık, çarpık kentleşme, betonlaşma, sosyal adaletsizlik, sınıf ayrımı… Türkiye'nin yüzleşmek istemediği her konuyu bir bir çarpıyor okuyucunun suratına.

Sert ifadelerinin yanı sıra bazen de esprili bir dil kullanıyor. (İki odada üst üste yığılmış süngerler, yorganlar ve yastıklardan oluşmuş öbekler mobilyadan sayılmazdı herhalde.) Gerçekçi, canlı tasvirler ile okuyucuyu yakalıyor. (Alüminyum tencereler, kap kaçak, bulaşık leğenleri; peynir ve yağ bidonlarıyla birlikte tezgâhın altında dururlar. Diğer evlerdeki gibi tezgâhın altını kapatan bir örtümüz yoktu.) Sıklıkla öğretmen rolünde, okuyucuya uzun ansiklopedik bilgiler veriyor yazar. (Romalılar yeni yıla Mart ayı ile başlar ve aralık ayı ile bitirirlerdi…) Çoğunlukla ilgi ile okuduğum bu bölümler muhtemel bazı okuyucuları sıkacaktır. Bazı benzetmeler ise beni benden aldı. (İçinde soğuk ve uğursuz bir iklim vardı o ihtiyar kadının, sanki yaşam yüzünde kurumuştu.)

Roman İsrâ Suresi ile açılıyor. Hemen peşinden okumaya başladığınız ilk bölümün ilk cümleleri ise gerçekten çarpıcı:

“Burada bir yol mahalleleri de kaderleri de böler. Burası Seyrantepe. Burada Tanrı yoktur, her işimizi kendimiz görürüz.”

Biri Asya’da diğeri Avrupa’da geçen iki aile içi sevgisizlik öyküsü aslında kitap. Deniz Yıldız ve James Rowe. Her ikisi için de sevgisizlik aile mirası ve ikilinin dikenler içindeki yolu bir şekilde kesişiyor. Her olayda fazlası olamaz, tamam derken, daha fecisi ile karşılaşıyor okuyucu.

Yazar eserde James ile ilgili bölümleri anlatırken sen dili kullanıyor ve bu bölümlerin numaralandırılması sanki bir mahkûmun duvara attığı çentikler şeklinde yansıtılmış. Okuyucu bu hoşluğun sebebini daha sonra anlıyor.

Seyahat eden zeytin ağacı ve fal bakan çingene kadın motifleri Büyülü Gerçeklik örneği… severim.

Özetle romandan alttaki sonucu çıkardım kendim adıma.

“Bazı yaralar kapanmaz. Özellikle de savunmasız birer çocuk olduğumuzda en sevdiklerimizden, bizi en çok sevmesi gerekenlerden aldığımız yaralar… her ayağımız tökezlediğinde o yaralı çocuk hallerimize döneriz sık sık. Mesele, yolu, her şeye rağmen yürüyebilmek. Yaralı yaralı, kanaya kanaya yürümek…” “Asıl cesaret ölüme koşmakta değil, yaşamı onurlandırmaktadır.”

Adımı Deniz Koydular bir üçlemenin ilki. Sonrasında İçimde Yanan Nehir geliyor… Üçüncü kitabı da sabırsızlıkla bekliyoruz. Levent Kırca konusunda yazar ile anlaşamasak da romanı beğendim ve puanım 7,5.

 

                                    Akılda Kalanlar

Annen, baban seni sevmeyince ya da en azından sen öyle sandığında asla kendini sevilmeye değer görmüyorsun. (Peki geçmişimiz geleceğimizi her koşulda şekillendirmek zorunda mı? Bu döngü kırılamaz mı?

Sevgi her biri ayrı ayrı büyüklüğü ve biçime sahip taşları bir arada tutan harçtır. Eğer harç yoksa aynı ocaktan çıkmış olsa da taşlar bir arada durmazlar. Üst üste, yan yana dizilip anlamlı bir duvar olamazlar; yıkılırlar. Sevginin olmadığı yerde toplumun en küçük birimi aileyi bir yerde tutan nedir? Hep birlikte yaşanılan mutsuzluğa bağımlı olmak mı? Kolektif ıstıraptan keyif almak mı? Cinsel yolla bulaşmış en korkunç hastalık olan akrabalıktan iyileşememek mi? Sırf aynı kadının rahmindeki yumurtalardan ve aynı adamın testislerinden üretilen spermlerden can bulmuş olmak kardeşliğe, aile olmaya yeter mi?

Türkiye, tuvalet taşının bile siyasi tartışma konusu yapılabildiği, alaturka ve alafranga tuvalet tercihinin dindarlık ve modernizm seviyesini gösterdiği ilginç bir ülkedir.

“Dünya denen bu kokuşmuş çöplükte her şeyden şüphe edebiliriz, bir annenin sevgisi hariç”. J. Joyce.

Bu memlekette her durumda çay içilir. Hiçbir şey olmamış gibi çay içilir.

Kadınlar da tanrı gibiydi, pek anlaşılmıyorlardı.

Bu ülkede yasal olan her şey pahalıydı; kanunsuzluk ise bedava.

Adına saygı dedikleri bir mesafe koymuşlardı aralarına, birbirlerine karışmazlardı.

İlk cinsel deneyimini, havuzda bir mil yüzmeye hazırlanırken, duşta ıslanıp yüzmeden şezlonga uzanmaya benzetirdin.

Erkeğin üreme organı… Önünde taşıdığı silahı… Kanla beslenir, sperm sıkar, kan döker…

Meğer iki insanın su olup akmasıymış sevişmek… Birbirine akmasıymış… Meğer iki insanın birbirinde yüzmesiymiş sevişmek… Ona deniz olmakmış, onun denizine dalmakmış… İki ruh seviştiğinde bedenler sadece doğru notalarına basılan enstrümanlarmış.

Yanağıma kelebek sürüsü ağırlamışım hissi veren minik öpücükler kondurdu.

Medeniyet, insanın arzularını durdurma becerisine verilen addır.

Deniz olmayı bilirim ben. Daha evvel dalga olmuştum, bir gönülkırana çarpmıştım.

O güzel kadının arzulanmaması en çok o kadına haksızlıktı.

Tanrı kıyameti koparmak konusunda pek isteksiz. Daha uzun yıllar dünyaya katlanacağız gibi görünüyor.  (doğrusu dünya biz insanlara katlanıyor J)

Ve ben aslında Tanrı’ya kızgın olmamak için ona inanmamayı seçiyorum. Varsa kızacağım çünkü.

Erkekler savaşta, kadınlar aşkta ölür.

Sahi, film şeritleri yokken ölenlerin gözünün önünden hayatları nasıl geçerdi?

Ölüm içmiş, yaşam kusmuştum.

Yazmak ne güzeldi. Hiç kimse sözünü kesmiyordu.

Bu cümle söylenmiyor ama herkesin yüzünden işitiliyordu.

Büyükdere Caddesi’ni izlemeye koyuldum. Mahalleleri ve kaderleri bölen o cadde.

Dereleri değil dere yataklarına ev yapan insanları ıslah etmek daha uygun olurdu.

20 Mayıs 2024 Pazartesi

UTANÇ - JOHN MAXWELL COETZEE

 

UTANÇ - JOHN MAXWELL COETZEE

 

Yazar John Maxwell Coetzee Güney Afrikalı beyaz bir ailenin çocuğu olarak edebiyatın birçok dalında uğraş vermiş bir dil bilimcidir. Güney Afrika'da bulunduğu dönemlerde çevresinde yaptığı gözlemleri ve yerel sorunları açık ve sarsıcı bir dille yazıya aktarabilmiştir. Yazar Booker Ödülünü 1983'te ve 1999'da olmak üzere iki kez kazanmıştır. Nobel Edebiyat Ödülüne ise 2003 yılında layık bulunmuştur.

Utanç (Disgrace) isimli romanını 1999 yılında, ırkçı Apartheid idaresinin 1994 yılında son bulmasından hemen sonra yayınlamıştır.

Eserde ana karakter Profesör David bir “ıssız” adamdır. Orta yaşlara gelmiş olmasına rağmen cinsel hayatı aktiftir. Fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak için bir fahişe ile uzun süreli profesyonel bir birliktelik yaşar. Bu ilişki ne yazık ki David’in kuralların dışına çıkması ile aniden son bulur.

Günübirlik ilişkiler yaşadığı bir dönemin sonunda David’in genç bir öğrencisini baştan çıkarması ile asıl hikayemiz başlar. İlk başta gönüllü ve rızaya dayalı bir ilişki gibi görünse de profesörün üstün konumu ve kızın psikolojik sorunları olması eşitler arası bir ilişki olmadığını gösterir bizlere. Aslında ilişki boyunca David’in de kafası karışıktır:

“Metresi mi? Kızı mı? Melanie aslında bunlardan hangisi olmak istiyor? Adama ne sunuyor?”

 İlişkinin duyulması ve soruşturma konusu olması ile profesörün hayatı tamamen değişir. Soruşturma boyunca ilişkisinin yanlış olduğunu kabul etmeyen profesör tamamen dürtüleri doğrultusunda hareket ettiğini ve kanuna ve ahlaka aykırı bir iş yapmadığını iddia etmiştir. Bu durumu köpek örneği ile açıklar:

“Terliği ısırması filan gibi bir suç yüzünden bir köpeği cezalandırabilirsin, böyle düşünüyorum ben. Bir köpek bu cezayı kabul edecektir; ısırdığı için dayak yiyecektir. Ama arzu, başka bir şeydir. İçgüdülerine uydu diye cezalandırılmanın adil olduğunu hiçbir köpek kabul etmez."

Yukarıdaki alıntıdan da anlaşılacağı üzere David bu olaylar nedeniyle hiçbir pişmanlık göstermemektedir. Buna göre dürtülerinin tatminini normal karşılamaktadır. Bu durumda insanın aklına şu soru gelmektedir: Peki bu durumda kızına yapılan saldırıyı da normal karşılayacak mıdır! Dürtüleri ile hareket ettiğini mazeret göstermek gibi basit bir açıklama günümüz modern toplumunda kabul edilebilecek bir savunma olmadığı kanaatindeyim.

Okuldaki görevinden ayrılmak zorunda kalan profesör, yaşadığı şehri de terk ederek ücra bir yerde çiftlik işleten lezbiyen kızı Lucy'nin yanına taşınır bir süreliğine. Hak etmediği bir muameleye maruz kaldığını düşünen Profesör burada stresten uzak, kendini dinleyebileceği ve kendini iyileştirebileceği bir vaha arar.

Romanın yayınlandığı 1999 yılı Güney Afrika Cumhuriyeti'ndeki ırk ayrımcılığının daha yeni sonlandırıldığı ve hala ırk ayrımcılığının getirdiği sorunlar ile boğuşulduğu bir dönemdir. Bu dönemde Lucy medeniyetler uzak ve zencilerle dolu olan bir bölgede bir çiftlik işletmektedir. En başından beri David kızının burada yaşamasını mantıklı bulmasa ve sık sık eleştirilerini dile getirse de kızını desteklemeye çalışmaktadır.

David’in haklı olduğu ilerleyen sayfalarda anlaşılır. David ve Lucy çiftlikte üç zencinin saldırısına uğrar; David ciddi şekilde yaralanır ve Lucy tecavüze uğrar.  Kitap adını David'in öğrencisiyle yaşadığı uygunsuz birliktelikten değil, Lucy’nin uğradığı tecavüz ve sonrasında yaşadığı psikolojik, sosyolojik ve fiziksel sorunlardan almaktadır.  

“Lucy elinden gelse yüzünü gizleyecek; bunun nedenini biliyor David. Rezil olduğu için. Utandığı için. Gelen adamlar işte buna neden oldular. Bu kendine güvenen, çağdaş kadına işte bunu yaptılar.”

Bütün bu olaylar süresince Profesör David, Lord Byron'ın zevk ve hedonizm dolu son dönemlerini ilişkin bir edebi çalışma üzerinde kafa yormaktadır. Aslında David kendi yaşadıkları ile Lord Byron’ın yaşamı arasında paralellik kurmaktadır.

Yazar bir dilbilimci olarak ara sıra dil ile ilgili profesyonel görüşlerini de okuyucuya aktarmıştır:

-      “İletişim' e Giriş dersinin elkitabında yer alan ilk kuralı mantığa aykırı buluyor:

“İnsan toplumu düşüncelerimizi, duygularımızı ve amaçlarımızı birbirimize iletebilmemiz için dili yaratmıştır.”

Kendi görüşü ise ki; dilin köklerinin şarkıda olduğu, şarkının köklerinin de, olağanüstü büyük ve oldukça boş olan insan ruhunu sesle doldurma ihtiyacında. “

-      “Kendine bunca güvenerek kullandığı dil, yorgun, içinden kurtlar kemiriyormuş gibi ufalanıyor, Petrus keşke bunu bilebilseydi. Bu dilde yalnızca tek heceli sözcüklere güvenilebilir, üstelik hepsine de değil. “

Yine eserde hayvan hakları ve kadın hakları açısından ilginç tartışmalar yer almaktadır:

-      “İnsan olarak sahip olduğumuz ayrıcalıklarımızdan bazılarını hayvanlarla paylaşmak.”  - “Biz hayvanlardan farklı yaratıklarız. Daha üstün değiliz, yalnızca değişiğiz. Öyleyse, onlara iyi davranacaksak iyiliksever olduğumuz için yapalım bunu, kendimizi suçlu hissettiğimiz için ya da günah işleme korkusundan değil."

-      “Kadınlar, kadın toplumlarında yaşasalar daha mutlu olmazlar mıydı”, diye düşünüyor David, daha önce de düşünmüş bunu; “erkeklerin gelmesine kendileri istedikleri zaman izin verseler”.

Yazar canlı ve gerçekçi anlatım tarzı ile okuyucuyu yakalayabilmiştir:       

         “İlk gittiği pazartesi yakma işlemini işçilere bırakmıştı. Köpekler, öldükten sonra kaskatı kesilmişlerdi. Cansız bacakları yük arabasının parmaklıklarına sıkışmıştı…”

            Yaşanan tecavüz sonrası baba kızın tartışmaları çok enteresan önermeler içermektedir:

            “Lucy yanıt vermeden önce uzun uzun düşünüyor. “Ama bu işe başka bir açıdan bakılamaz mı David? Burada kalmanın karşılığı… karşılığı olarak ödenecek bedel ya bu ise? Benim sahip olduğum şeyler olduğunu düşünüyorlardır. Kendilerini de vergi toplayıcısı, alacak toplayıcısı olarak görüyorlardır. Burada vergi ödemeden yaşamaya hakkım yoktur. Belki de böyle düşünüyorlardır.”

 

            “Sen bir erkeksin, bilmen gerek. Tanımadığın biriyle sevişirken – yani onu tuzağa düşürüp yere yatırınca, üstüne çıkınca, bütün ağırlığınla üstüne abanınca – bütün bunlar öldürmek gibi bir şey değil mi? Bıçağı saplamak; sonra kan içindeki o bedeni geride bırakmak heyecan verici olmalı; cinayet gibi, cinayet işleyip kurtulmak gibi bir şey değil mi?”

                        Üzerinde uzun uzun konuşulmayı hak eden kitabımıza puanım 8/10.

 

                                    AKILDA KALANLAR

 

İnsan ancak ölünce mutlu sayılır.

Şiir insanı ya ilk anda etkiler ya da hiç etkilemez. Bir anda zihinde ışık çakar ve bir anda karşılık verirsin. Şimşek çakışı gibi. Âşık olmak gibi.

Çünkü bir kadının güzelliği yalnızca onun malı değildir. Onun dünyaya sunduğu cömertliğin bir parçasıdır. Bunu paylaşması gerekir.

İntikam bir yangın gibidir. Yakıp yok ettikçe oburlaşır.

Onlar seni kendilerine köle etmek istiyorlar. Hayır, kölelik değil, hükümleri altına almak istiyorlar. Boyun eğdirmek.

Tecavüz; karmaşa ve karışım tanrısı, yalnızlığa çekilenlerin rahatını bozan şey.

 

 

 

25 Nisan 2024 Perşembe

Julia Alvarez - Kelebekler Zamanında

 

Julia Alvarez'in "Kelebekler Zamanında" adlı romanı, Latin Amerika'nın tarihsel bir dönemini ve diktatörlüğe karşı mücadelenin sembolü haline gelen Mirabal Kardeşlerin dokunaklı hikayesini anlatıyor. Alvarez'in ustalıklı kaleminden çıkan bu eser, okuyucuları Dominik Cumhuriyeti'nin siyasi ve sosyal gerçekliğine daldırırken, aynı zamanda insan ruhunun derinliklerine de inmeyi başarıyor. Aslında diktatörlük, siyaset ve özgürlükler mücadelesi Latin Amerika edebiyatında (Latino) çok fazla yer almakta ve birçok yazar tarafından defalarca işlenmiştir. 

Roman, Mirabal kardeşlerin hayatını, arzularını, korkularını ve idealizmlerini ustaca dokuyarak okuyucuya duygusal bir yolculuk sunuyor. Patria, Minerva, María Teresa ve Dedé'nin bakış açılarıyla örülen bu dokuma, diktatörlük altındaki bir ülkede yaşamanın getirdiği acılarla, umutlarla ve direnişle dolu bir yaşamın resmini çıkarıyor.

Alvarez'in dikkat çekici bir şekilde tasvir ettiği karakterler, okuyucunun hafızasında iz bırakıyor ve onların mücadelelerine derinden bağlanmasını sağlıyor. Karakterlerin içsel çatışmaları ve dışsal zorluklarla başa çıkma çabaları, insanın doğasını ve insanın ne kadar dirençli olabileceğini vurguluyor.

Romanın en etkileyici yönlerinden biri, Alvarez'in dil kullanımı ve anlatımındaki ustalığıdır. Hikayeyi güçlü bir şekilde ilerleten, duygusal olarak dokunaklı anlatımıyla, okuyucuyu Mirabal kardeşlerin yanında bir yol arkadaşı gibi hissettirirken, aynı zamanda tarihi olayların gerçekliğini de hissettiriyor.

"Kelebekler Zamanında", sadece Mirabal kardeşlerin hikayesini anlatmakla kalmaz, aynı zamanda kadınların gücünü, dayanıklılığını ve direnişini de kutlar. Alvarez'in ustalıklı kurgusu ve derinlikli karakter portreleri, bu romana yerini sağlamlaştıran unsurlardan sadece birkaçıdır. Bahsedilen dönemde kadının toplumsal hayattaki rolünü anlatması bakımından da önemlidir eser.

Zaman, mekân ve kahramanların karışık ele alınması okuyucuyu yormaktadır. Çoklu bakış açısı olarak tanımlanan bu anlatım tarzı ile kardeşlerin gözlerinden olaylar yansıtılmaya çalışılmıştır ancak yazarın karmaşık anlatımı okuyucunun tam olarak bu anlatış tarzının tadına varmasına engel olmuştur. Ayrıca kardeşlerin muhalif olarak yaptıkları kitapta net şekilde dile getirilmemiş olması okuyucuda kardeşlerin devrimdeki rolü hakkında kafa karışıklığına neden olmaktadır. Romandaki orijinal dildeki anlatımlar hoşluk yaratsa da bazen okuyanın ilgisinin dağılmasına neden olabilmektedir.

Sonuç olarak, Julia Alvarez'in "Kelebekler Zamanında" adlı eseri, Mirabal kardeşlerin yaşamını ve mücadelesini anlatan etkileyici bir roman olarak öne çıkıyor. Karakterlerin insan yanına ağırlık vermesi, etkileyici anlatım ve güçlü temalarıyla, bu kitap, unutulmaz bir okuma deneyimi sunuyor ve Mirabal kardeşlerin anısını sonsuza kadar yaşatıyor.

Notlar:

Kız kardeşlerin bağlı oldukları örgüt adını 1959’da diktatör Trujillo’yu devirmek için denizden adaya çıkan 50 devrimcinin öldürüldükleri tarih olan 14 Haziran’dan alıyordu ve kardeşlerin ölüm tarihi olan 25 Kasım, 1999 yılından beri Uluslararası Kadına Yönelik Şiddeti Protesto Günü olarak anılmaktadır. 

Yazar Julia Alvarez’in babası Dominik’ten kaçan bir muhaliftir. Bu noktada yazar romanda yer alan Lio kod adlı (Virgilio Morales) örgüt üyesinin Minerva ile bağlantısından bahsederek aslında Lio’nun babası olduğunu ve roman ile kendi arasında önemli bir bağ olduğunu okuyucuya çıtlatır.

Başrolünü Selma Hayek’in oynadığı Hollywood yapımı bir de filmi vardır. https://www.imdb.com/title/tt0263467/

Akılda Kalanlar

Merakı sanki yüzünü çırılçıplak bırakıyor. Saklanmak istercesine öne eğiyor başını hemen.

Kelimeler… Bedenleri bir hendekte bulunduğunda kefenleri olacak kelimeler.

Alt kattaki salonun karanlığında saatler çekiç gibi vuruyordu.

Şiş göğüslerimde, karnımın tümseğinde dolaşır, sonra aşağıya inerdi ellerim. Her gece onlara hakim olmaya çalışırdım, her gece benden kaçarlardı. 

Mama popoya terliğin yetişkin eşdeğeri bir bakışla onu susturdu.

Hangisi daha önemli, aşk mı devrim mi? İkisi de, ikisi de,

"El Jefe'nin yolundan en küçük oğlunun köprüsünü geçtikten sonra en büyük oğlunun sokağına sapacaksın. Karısının bulvarına geldiğinde sola döneceksin, ardından annesinin parkına varana kadar yürüyeceksin."

Kalbinde bir hayalet vardıysa da bana söylemedi.

Buralarda köylüler misafirlerine gitme vaktinin geldiğini kapının kenarına süpürgelerini koyarak belli ederler.

Âdemin önünde, Havva'nın arkasında olan şey A harfiydi. Sert girip yumuşak çıkan şey de kaynamış suya atılan fasulyelerdi. (bilmece)

Ama bana göre ay aydır, her şekli özeldir. Bebek gibidir; pek güzel olmayanı bile Tanrı'nın bir lütfudur. Mama'nın eskiden dediği gibi, hepsi kolunun altında ekmeğiyle doğar.

Ben geçmişe takılıp kalmış değilim, sadece geçmişi de benimle beraber geleceğe taşıdım.

İnsanlar sorular soracaklar; niyetleri kötü olmayacak elbette ama parmaklarını hala acıyan yerlere sokacaklar.

Herkesten bir çıt çıksa dünyanın duymazdan gelemeyeceği bir koro olacakken ağızlarını açmamış insanlar.

Yerel Deyişler

Çivi, çakılana kadar çekice inanmaz, derler.

Kambura yükü ağır gelmez

Hepsi kolunun altında ekmeğiyle doğar

KIRMIZI PAZARTESİ... BİR CİNAYETİN DAYANILMAZ HAFİFLİĞİ

 

Orijinal adı İşleneceğini Herkesin Bildiği Bir Cinayetin Öyküsü olan kısa hikaye, Nobel Edebiyat Ödüllü yazar Gabriel García Márquez tarafından 1981 yılında yazılmıştır. Çocukluğunu geçirdiği kasabada 1950’li yıllarda yaşanan gerçek bir töre cinayeti olayını yazıya dökmüştür yazar.

Farklı bir anlatım kullanır Marquez eserde. Daha başında okuyucuya kimin öldürüleceği bildiren kesin ve net bir cümle ile başlar öykü: “Santiago Nasar, onu öldürecekleri gün, piskoposun geleceği gemiyi karşılamak için sabah saat 05.30’da kalkmıştı.” Maktulün anonim bir arkadaşı tarafından sorgulama/röportaj tekniğinde doğrusal olmayan bir akış içinde anlatılır tüm olay. Karmaşık ve çetrefilli bir anlatımın ardından son bölümde yeni detaylar ile olayı toparlayıp doğrusal bir özet verir okuyucuya.

Eserde karakter bolluğu yaşanmaktadır. 40 kişiden fazladır bu karakterler. Anlatıcı bu kişilerden olayla ilgili önemli önemsiz birçok detayı öğrenip okuyucuya aktarır. Eserdeki kişi bolluğu olayı bir karnaval havasına sokar.

Romantik bir anlatım benimsenmiştir öyküde:

Cinayetten önce, “Daha o zamandan hayaleti andırıyordu.”

Cinayet esnasında, “Sanki iki kez uyanık olmak gibi bir şeydi.”

Cinayetten sonra, “Her şey suyun altındaymış gibi görünüyordu.“

Eserde bahsedilen batıl inançlar okuyucuyu gülümsetir: “Geceleyin saçlarınızı taramayın, yoksa denize açılanlar geri dönmekte gecikirler.”

Yazara göre asıl katil toplumdur. Eserde ismi geçen hemen hemen tüm karakterler bu trajik cinayetin gerçekleşeceğini çok önceden öğrenmiştir. Çünkü katil ikizler cinayeti birinin engellemesi için tüm kasabaya duyurmuş ve cinayet saatini mümkün oldukça ertelemeye çalışmışlardır. Ama kasaba halkından kimse İzleyici Etkisi nedeniyle cinayeti maktule bildirmeyi üstüne almayıp, bu görevi bir başkasına bırakmıştır. Küçük tesadüfler ve saçma rastlantılar sayesinde bu cinayet gerçek olabilmiştir.

Kasaba halkının bu cinayeti engellemek için herhangi bir girişimde bulunmamasının bir diğer nedeni de bu cinayeti bir namus meselesi olarak görmeleridir. Hatta bu sebeple ki katil ikizler kendilerini masum olarak addederler. Halk gözünde asıl kurban bahtsız damattır. Ayrıca Orta Doğu ülkelerinin tersine, bu töre cinayetinin hedefi kadın değil erkektir.

Yazar eserinde din, gelenek ve töre kavramlarını açıkça eleştirmektedir. Kasaba papazı ve Piskopos için aşağılama ifadeleri kullanılırken, kadın kimliğine yönelik namus baskısı ve sonucunda işlenen cinayetin saçmalığını gözler önüne serer yazar.

1987 yılında gösterime giren bir film uyarlaması da mevcut olan kitap için puanım 8/10.

 

Akılda Kalanlar

Kader bizi görünmez kılar.

Her zaman ölüden yana olmak gerek.

Aşk da öğrenilir.

14 Mart 2024 Perşembe

Işınla Beni Scotty *

 

Denizli’de Mimar Sinan Caddesi bitiminde 80’lerde çocukluğumun geçtiği Günbattı Mahallesi başlar. Daha doğrusu başlardı. Günbattı Mahallesi artık yok. Evler sokaklar var ama artık ismi Günbattı değil. Gençler burayı Akkonak Mahallesi olarak biliyor. 200 yıldan fazla geçmişi olan bir mahallenin ismini, hatırasını ve hafızasını, bir günde alınan karar ile yok ettiler ne yazık ki.

 

1651 Sokağın bitiminde şehir mola verir, kırsal yaşam başlardı biz çocuklar için. Zaraf Tarlası, Şibir’in Tarlası ve Semerci Tarlası ile çevrili alan ağaçları ve engebeli arazisi ile harika bir oyun alanı sağlardı mahalle çocuklarına. Burada koşturur, dallar üzerinde oynar ve hayaller kurardık. En önemli hayalim ise uzaylı olmak, süper güçlere sahip olmaktı. O yaşlarda başlamıştı bilim kurgu sevdam, Süpermen ve Voltran izlerken.

 

Bilim ve teknoloji günlük hayatta sürekli duyduğumuz kavramlar. Bu ikisi günlük hayatta işimizi kolaylaştıran yöntemler ve tekniklerdir. Belki de insanlık tarihinin en eski mesleğidir icat etmek ve icat çıkarmak. Günümüzde teknoloji ve bilim öyle hızlı gelişir hale gelmiş ki birkaç ay ıssız bir adaya düşsek döndüğümüzde muhtemelen birkaç yıl geride kalmış oluruz toplumdan.

 

Bilim kurgu ise yakın ya da uzak gelecekte olması muhtemel gelişmelerin teknoloji ve bilim ekseninde yazıya dökülmesi veya filme alınması. Öyle ki geçmişte bilim kurgu olarak gördüğümüz birçok olay günümüzde elle tutulur, gözle görülür hale gelmiştir.

 

Uzmanlar bilim kurgu tarihini 2. yüzyıla kadar götürürler. Fakat biz daha yakın tarihe bakalım.  Erken modern çağda Jonathan Swift (Güliver'in Seyahatleri), Jules Verne, H. G. Wells, Isaac Asimov ve Mary Shelley ilk bilim kurgu yazarları olarak düşünülebilir.

 

Refik Halid Karay’ın 1921 tarihli “Hülya bu ya” öyküsü ve Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın 1948 tarihli yazı dizisi “Büyük Kukuriko" adlı öyküsü, Türk Edebiyatı’nda bilimkurgu türünün ilk örnekleri olarak biliniyor. Yazı sonunda okuma ve izleme tavsiyesi bıraktım meraklıları için.

 

Hepimizin çocukluktan itibaren aşina olduğu birçok bilim kurgu terimi var. Bunların içinde en önemlisi zaman yolculuğudur bence. Benim de favorimdir. Zaman yolculuğu yapabilme fikri insana büyük hayaller sunduğu kadar önemli sorunlara da gebedir. Newton fiziğini kabul edersek zaman mutlak olduğu için zamanda yolculuk mümkün değildir. Görelilik teorisine göre ise meydana gelmiş ve gelecek olan her şey aslında var olduğu için gerekli koşullar sağlanırsa zaman yolculuğu mümkün olabilecektir. Daha teoride olamayan bir şeyin pratikte olmasına çok çok çok zaman var.

 

Biz daha olası hayallerimize ve yazımızın asıl konusu olan teleportasyona (teleportation) yani bildiğimiz ışınlanmaya bakalım. Cismin bir yerde çözümlenerek başka bir yere ışık hızıyla, belki de fotonlarla taşınması işlemi diye nitelendirebileceğimiz ışınlama zaman yolculuğuna göre daha makul ve olası görülmektedir. Işınlanmanın daha olası bir şekli ise bugün bile teknolojik olarak mümkün. Altta anlatıyorum, okumaya devam edelim.

 

Şöyle ki, günümüzde yapay zekâ, robotlar ve avatar (sanal kimlik) kullanımı ile ilgili kavramlar iyice yaygınlaştı. Normal bir insan her gün defalarca bu kelimelere maruz kalıyor. Sanal dünyada kullanılmakta olan avatarların, gerçek dünyaya da adapte edilmesi çok yakındır. Örneğin Elon Musk’ın zihin kontrolü ile ilgili çalışmaları her ne kadar insanları biraz ürkütse de bu durumu gerçek kılmaya aday.

 

Bruce Willis’in başrolünü oynadığı 2009 tarihli Bilim Kurgu filmi Suretler – Surrogates  (https://tr.wikipedia.org/wiki/Suretler) tam da bu konuyu ele alıyor. Sağlıklı, güzel görünümlü ve uzaktan kumandalı makineler olan “suretler”, günlük hayatta insanların yerini almakta ve böylece insanların evlerinin rahat ve güvenli ortamından çıkmadan dışarıdaki hayatı yaşamalarına imkan tanımaktadır. Pratikte “suret” kullanarak günlük hayatta yer almanın birçok hasta ve engelli açısından büyük kolaylık sağlayacağını şuraya not olarak düşeyim.  

 

Daha önemlisi ise ışınlanmanın “suretler” yardımıyla gerçekleşeceğidir. Çok da uzak olmayan bir zamanda insanoğlu başka gezegenlere seyahat edebilecek ve orada yerleşecek. Günümüzde aya veya yörüngeye yolculuk özel sektör gemileriyle sıradan hale geldi. Mutlak ki bu seyahatler çok pahalı olacak ve herkes bu seyahatleri gerçekleştiremeyecek. İşte bu noktada yeni dünyalara gitmek isteyenler için “suretler” devreye girecektir.  Kişi başka bir gezegendeki “suretine” bağlanarak orada günlük hayatını, tatilini ya da işini kolaylıkla yapabilecek.

 

Dünyamız ile yeni dünya arasındaki fersah fersah uzaklık nedeniyle belli bir gecikmeyi göz önünde bulundurarak ışınlanmanın ancak bu şekilde mümkün olabileceğini düşünüyorum. İzleyip göreceğiz.. Ülke olarak her zamanki gibi takipteyiz.

 

*Z kuşağı bilmeyebilir. "Işınla beni Scotty", bilim kurgu dizisi Uzay Yolu’dan (Star Trek) popüler kültüre giren bir slogandır.

 

Okuyalım

 

Dune Serisi                                                     Frank Herbert

Cesur Yeni Dünya                                          Aldous Huxley

Sürgün Gezegeni                                            Ursula K. Le Guin

Zaman Makinesi                                             H.G. Wells

2001: Bir Uzay Destanı                                 Arthur C. Clarke

Ben, Robot                                                     Isaac Asimov

Frankenstein                                                   Mary Shelley

Fahrenheit 451                                               Ray Bradbury

Biz                                                                  Yevgeni Zamyatin

Dünyaya Düşen Adam                                   Walter Tevis

1984                                                               George Orwell

Açlık Oyunları                                               Suzanne Collins

Otostopçunun Galaksi Rehberi                      Douglas Adams

Android’ler Elektirikli Koyun Düşler mi?    Philip K. Dick

Otomatik Portakal                                         Anthony Burgess

Damızlık Kızın Öyküsü                                 Margaret Atwood

Algernon’a Çiçekler                                      Daniel Keyes

Arz’ın Merkezine Seyahat                             Jules Verne

Beni Asla Bırakma                                        Kazuo Ishiguro

 

                        İzleyelim

 

Başlangıç                                (imdb 8,8)

Yıldızlararası                          (imdb 8,7)

Matrix Serisi                           (imdb 8,7)

Avengers Serisi                       (imdb 8,0)

Star Wars Serisi                      (imdb 8,6)

Avatar                                     (imdb 7,9)

Geleceğe Dönüş                     (imdb 8,5)

Vol – E                                   (imdb 8,4)

V For Vendetta                      (imdb 8,2)

Terminatör Serisi                    (imdb 8,6)

Mad Max Serisi                      (imdb 8,1)

Otomatik Portakal                  (imdb 8,3)

X Men Serisi                          (imdb 8,1)

Blade Runner                         (imdb 8,1)

Dune Serisi                             (imdb 8,0)

2001: Uzay Yolu Macerası     (imdb 8,3)

Aşk                                         (imdb 8,0)

12 Maymun                            (imdb 8,0)

Metropolis                              (imdb 8,3)

Stalker                                    (imdb 8,1)