Arnavut edebiyatının en popüler ve en
tanınmış yazarı olan İsmail Kadare 28 Ocak 1936’da Ergiri’de dünyaya gelmiştir. Edebiyat hayatına şiir ile başlayıp
yazdığı hikaye ve romanlar ile ünlenmiştir.
Ölü Ordunun Generali isimli romanı
1963 yılında yayınlanmış ve ses getirmiştir. Roman, İkinci Dünya Savaşı’ndan yaklaşık 20
yıl sonra, savaşta ölen ülke vatandaşlarının kalıntılarını bulmak ve İtalya’ya
geri götürmek için Arnavutluk’a gönderilen bir generalin hikâyesini anlatır.
Kitapta açıkça düşman ülke ismi telaffuz edilmemiş olmakla birlikte
Arnavutluk’un 2. Dünya Savaşı’nda faşistlerce işgal edildiğini bildiğinizden ve
yine aynı amaçla araştırmalar yapan Alman korgeneralinin bulunması nedeniyle
Generalin İtalyan olduğu sonucuna varır okuyucu. Yazar burada naif bir şekilde
Adriyatik komşusu İtalya’yı açıkça
düşman olarak nitelemekten kaçınmıştır.
Asker mezarlarını arama faaliyetlerini
trajikomik bir şekilde anlatır yazar. Savaş, askerlik, onur, şehitlik gibi kavramlar
üzerinden sorgulamalar sürer. Özellikle ülkesinde bir kahraman ve ailesi
tarafından büyük bir kayıp olarak nitelendirilen Albay Z.’nin gerçekte haysiyetsiz ve acımasız biri olduğunun
anlaşılması, Generalin askerlik ve kahramanlık ile ilgili düşüncelerini yerle
bir eder ki yazar bu durumu absürt ve çarpıcı bir şekilde anlatmıştır.
Bu komik
ve ironik hikayelerden birisi de bir fahişe
ile ilgili olandır. Evladını kötülüklerden korumaya çalışan bir baba tarafından
öldürülen fahişenin askeri tören ile gömülmesi ve mezarına vatanı için
öldüğünün yazılmış olması çok çarpıcı bir gelişmedir. Çünkü birçok kahraman
asker mezarsız bir şekilde yatmaktadır gurbette.
General, mensubu olduğu ordunun 2.
Dünya Savaşı esnasındaki kayıplarını ararken inançlarını sorgular ve ikilemleri
artar. Çünkü savaşın etkileri umulmadık bir şekilde uzun süreler devam
etmektedir. Yine yerel halkın savaş sırasındaki yaşadığı acıları ile savaşın
üzerinden yıllar geçmesine rağmen çekmekte oldukları ıstırabı canlı ve doğru
bir şekilde okuyucuya aktarabilmiştir yazar.
Yazarın dil becerisi ve görsel anlatımı, romanı
zenginleştirir ve atmosferi derinleştirir. Kadare,
tarihsel olayları ve insan psikolojisini ustaca entegre eder. Romanın en güçlü
yanlarından biri, karakterlerin karmaşıklığıdır. General'in içsel çatışmaları
ve çözülmeyen sırları, okuyucuyu hikayenin derinliklerine çeker. Eserdeki
karakterlerin derinlemesine işlenmemiş olması ise bir eksiklik olarak
görülebilir.
Savaşın gereksizliğini, getirdiği acı ve yıkımları ile istenmeyen etkilerin uzun yıllar sürdüğünü göstermesi nedeniyle harika bir roman olduğunu düşündüğümüz eser, uzun ve tekrara düşen monologları ile bazen sıkıcı olsa da kesinlikle okunması gereken bir yapıttır. Puanımız 7,5.
Arnavutlar vahşi ve geri kalmış bir toplumdur. Daha
bebekken kundaklarına silah koyuyorlar ve o silah da onların hayatlarının
ayrılmaz bir parçası oluyor.
Arnavutların her zaman öldürmek ve öldürülmek istekleri
olmuştur. Savaşacak kimseyi bulmadıklarında birbirlerini öldürmüşler
Eski bir asker için eski düşmanlarını mezardan
çıkarmaktan başka bir ödül var mı ki? Bu aslında savaşın bir çeşit devamı.
Bir yerleri kazıp onların topraklarına rahatlıkla
girebiliyorsun ama yüreklerine asla giremiyorsun.
Düne kadar sanki Orta Çağ'daymış gibi yaşayan dağdaki
insanlar her daim omuzlarında en modern silahları taşıdılar.
“Bir insan başka bir yerde ne kadar yabancı olabilir
ki?" diye düşünüyordu. Yol kenarlarında biten küçük çalılıklardan daha
yabancı olabilirsin mesela.
Eskilerin dediği gibi anne oldum, kambur oldum.
Yağmuru ve ölüyü her yerde bulursun!

