14 Mart 2024 Perşembe

Işınla Beni Scotty *

 

Denizli’de Mimar Sinan Caddesi bitiminde 80’lerde çocukluğumun geçtiği Günbattı Mahallesi başlar. Daha doğrusu başlardı. Günbattı Mahallesi artık yok. Evler sokaklar var ama artık ismi Günbattı değil. Gençler burayı Akkonak Mahallesi olarak biliyor. 200 yıldan fazla geçmişi olan bir mahallenin ismini, hatırasını ve hafızasını, bir günde alınan karar ile yok ettiler ne yazık ki.

 

1651 Sokağın bitiminde şehir mola verir, kırsal yaşam başlardı biz çocuklar için. Zaraf Tarlası, Şibir’in Tarlası ve Semerci Tarlası ile çevrili alan ağaçları ve engebeli arazisi ile harika bir oyun alanı sağlardı mahalle çocuklarına. Burada koşturur, dallar üzerinde oynar ve hayaller kurardık. En önemli hayalim ise uzaylı olmak, süper güçlere sahip olmaktı. O yaşlarda başlamıştı bilim kurgu sevdam, Süpermen ve Voltran izlerken.

 

Bilim ve teknoloji günlük hayatta sürekli duyduğumuz kavramlar. Bu ikisi günlük hayatta işimizi kolaylaştıran yöntemler ve tekniklerdir. Belki de insanlık tarihinin en eski mesleğidir icat etmek ve icat çıkarmak. Günümüzde teknoloji ve bilim öyle hızlı gelişir hale gelmiş ki birkaç ay ıssız bir adaya düşsek döndüğümüzde muhtemelen birkaç yıl geride kalmış oluruz toplumdan.

 

Bilim kurgu ise yakın ya da uzak gelecekte olması muhtemel gelişmelerin teknoloji ve bilim ekseninde yazıya dökülmesi veya filme alınması. Öyle ki geçmişte bilim kurgu olarak gördüğümüz birçok olay günümüzde elle tutulur, gözle görülür hale gelmiştir.

 

Uzmanlar bilim kurgu tarihini 2. yüzyıla kadar götürürler. Fakat biz daha yakın tarihe bakalım.  Erken modern çağda Jonathan Swift (Güliver'in Seyahatleri), Jules Verne, H. G. Wells, Isaac Asimov ve Mary Shelley ilk bilim kurgu yazarları olarak düşünülebilir.

 

Refik Halid Karay’ın 1921 tarihli “Hülya bu ya” öyküsü ve Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın 1948 tarihli yazı dizisi “Büyük Kukuriko" adlı öyküsü, Türk Edebiyatı’nda bilimkurgu türünün ilk örnekleri olarak biliniyor. Yazı sonunda okuma ve izleme tavsiyesi bıraktım meraklıları için.

 

Hepimizin çocukluktan itibaren aşina olduğu birçok bilim kurgu terimi var. Bunların içinde en önemlisi zaman yolculuğudur bence. Benim de favorimdir. Zaman yolculuğu yapabilme fikri insana büyük hayaller sunduğu kadar önemli sorunlara da gebedir. Newton fiziğini kabul edersek zaman mutlak olduğu için zamanda yolculuk mümkün değildir. Görelilik teorisine göre ise meydana gelmiş ve gelecek olan her şey aslında var olduğu için gerekli koşullar sağlanırsa zaman yolculuğu mümkün olabilecektir. Daha teoride olamayan bir şeyin pratikte olmasına çok çok çok zaman var.

 

Biz daha olası hayallerimize ve yazımızın asıl konusu olan teleportasyona (teleportation) yani bildiğimiz ışınlanmaya bakalım. Cismin bir yerde çözümlenerek başka bir yere ışık hızıyla, belki de fotonlarla taşınması işlemi diye nitelendirebileceğimiz ışınlama zaman yolculuğuna göre daha makul ve olası görülmektedir. Işınlanmanın daha olası bir şekli ise bugün bile teknolojik olarak mümkün. Altta anlatıyorum, okumaya devam edelim.

 

Şöyle ki, günümüzde yapay zekâ, robotlar ve avatar (sanal kimlik) kullanımı ile ilgili kavramlar iyice yaygınlaştı. Normal bir insan her gün defalarca bu kelimelere maruz kalıyor. Sanal dünyada kullanılmakta olan avatarların, gerçek dünyaya da adapte edilmesi çok yakındır. Örneğin Elon Musk’ın zihin kontrolü ile ilgili çalışmaları her ne kadar insanları biraz ürkütse de bu durumu gerçek kılmaya aday.

 

Bruce Willis’in başrolünü oynadığı 2009 tarihli Bilim Kurgu filmi Suretler – Surrogates  (https://tr.wikipedia.org/wiki/Suretler) tam da bu konuyu ele alıyor. Sağlıklı, güzel görünümlü ve uzaktan kumandalı makineler olan “suretler”, günlük hayatta insanların yerini almakta ve böylece insanların evlerinin rahat ve güvenli ortamından çıkmadan dışarıdaki hayatı yaşamalarına imkan tanımaktadır. Pratikte “suret” kullanarak günlük hayatta yer almanın birçok hasta ve engelli açısından büyük kolaylık sağlayacağını şuraya not olarak düşeyim.  

 

Daha önemlisi ise ışınlanmanın “suretler” yardımıyla gerçekleşeceğidir. Çok da uzak olmayan bir zamanda insanoğlu başka gezegenlere seyahat edebilecek ve orada yerleşecek. Günümüzde aya veya yörüngeye yolculuk özel sektör gemileriyle sıradan hale geldi. Mutlak ki bu seyahatler çok pahalı olacak ve herkes bu seyahatleri gerçekleştiremeyecek. İşte bu noktada yeni dünyalara gitmek isteyenler için “suretler” devreye girecektir.  Kişi başka bir gezegendeki “suretine” bağlanarak orada günlük hayatını, tatilini ya da işini kolaylıkla yapabilecek.

 

Dünyamız ile yeni dünya arasındaki fersah fersah uzaklık nedeniyle belli bir gecikmeyi göz önünde bulundurarak ışınlanmanın ancak bu şekilde mümkün olabileceğini düşünüyorum. İzleyip göreceğiz.. Ülke olarak her zamanki gibi takipteyiz.

 

*Z kuşağı bilmeyebilir. "Işınla beni Scotty", bilim kurgu dizisi Uzay Yolu’dan (Star Trek) popüler kültüre giren bir slogandır.

 

Okuyalım

 

Dune Serisi                                                     Frank Herbert

Cesur Yeni Dünya                                          Aldous Huxley

Sürgün Gezegeni                                            Ursula K. Le Guin

Zaman Makinesi                                             H.G. Wells

2001: Bir Uzay Destanı                                 Arthur C. Clarke

Ben, Robot                                                     Isaac Asimov

Frankenstein                                                   Mary Shelley

Fahrenheit 451                                               Ray Bradbury

Biz                                                                  Yevgeni Zamyatin

Dünyaya Düşen Adam                                   Walter Tevis

1984                                                               George Orwell

Açlık Oyunları                                               Suzanne Collins

Otostopçunun Galaksi Rehberi                      Douglas Adams

Android’ler Elektirikli Koyun Düşler mi?    Philip K. Dick

Otomatik Portakal                                         Anthony Burgess

Damızlık Kızın Öyküsü                                 Margaret Atwood

Algernon’a Çiçekler                                      Daniel Keyes

Arz’ın Merkezine Seyahat                             Jules Verne

Beni Asla Bırakma                                        Kazuo Ishiguro

 

                        İzleyelim

 

Başlangıç                                (imdb 8,8)

Yıldızlararası                          (imdb 8,7)

Matrix Serisi                           (imdb 8,7)

Avengers Serisi                       (imdb 8,0)

Star Wars Serisi                      (imdb 8,6)

Avatar                                     (imdb 7,9)

Geleceğe Dönüş                     (imdb 8,5)

Vol – E                                   (imdb 8,4)

V For Vendetta                      (imdb 8,2)

Terminatör Serisi                    (imdb 8,6)

Mad Max Serisi                      (imdb 8,1)

Otomatik Portakal                  (imdb 8,3)

X Men Serisi                          (imdb 8,1)

Blade Runner                         (imdb 8,1)

Dune Serisi                             (imdb 8,0)

2001: Uzay Yolu Macerası     (imdb 8,3)

Aşk                                         (imdb 8,0)

12 Maymun                            (imdb 8,0)

Metropolis                              (imdb 8,3)

Stalker                                    (imdb 8,1)

7 Mart 2024 Perşembe

Sevgili Arsız Ölüm - Latife Tekin

 

Sevgili Arsız Ölüm Latife Tekin'in ilk kitabıdır. Yazar bu ilk kitabını 1983'te yayınlamıştır. Gabriel Garcia Marquez’in başını çektiği Büyülü Gerçekçilik akımına dahil edebileceğiniz bu roman yayınlanır yayınlanmaz büyük bir ün kazanmıştır

 

Bu noktada Büyülü Gerçekçilik akımını biraz anlatmak gerekiyor. Büyülü Gerçekçilik Latin Amerika'da ortaya çıkmış bir tarz denilebilir. Özellikle Gabriel Garcia Marquez’in Yüz Yıllık Yalnızlık eseri ile dünyaca ün kazanmış ve büyük hayran kitlelerine ulaşmıştır. Patrick Süskind - Koku, Tom Robbins - Parfümün Dansı, Hasan Ali Toptaş - Gölgesizler gibi eserleri bu kapsamda değerlendirebiliriz. Latife Tekin'in Sevgili Arsız Ölümü de Türk Edebiyatına etki eden Büyülü Gerçeklik tarzındaki ilk önemli eser olmuştur.

 

Eser özünde Orta Anadolu'daki köylerinden büyük şehre göç eden bir ailenin kente ve modern hayata uyum sağlama sürecini konu almaktadır. Beş çocuklu bu aile, uyum sürecinde birçok sıkıntılar yaşamaktadır ve yazar bu süreci anlatırken yerel halk dilini, şivesini özenle kullanır. Aslında yazar Latife Tekin de Kayseri’den İstanbul’a göç eden bir ailenin kızıdır. Romandaki Dirmit karakteri yazarımızı temsil etmektedir.

 

Romanda çeşitli hikâyelere ve destanlara göndermeler yapmaktadır. Örneğin Dede Korkut ya da Robin Hood gibi. Bunun yanı sıra melekler, cinler ve periler de romanda sıkça karşımıza çıkar. Bu şekilde doğaüstü öğeler sayesinde okuyucuya büyülü bir ortam sunulmaktadır.

 

Yazarın bu eser için geniş bir araştırma yaptığını düşünmekteyim. Seçilen kişi ve yer isimleri ile kelimelerin tesadüf olmadığı ortadadır. Örneğin Huvat isminin anlamı toplayıcı, koleksiyoncu olup romandaki karakterin özelliklerinden biridir. Dirmit ise Kayseri yöresine ait bir üzüm çeşididir. Bu örnekler de gösteriyor ki yazar eserini her yönden eksiksiz yazmaya çalışmış.

 

Yazar kısa ve net cümlelerle hikâyeyi şiirsel bir şekilde okuyucuya aktarmakta ve okuyucuyu eserin içine çekmektedir. Ama konuyu takip etmekte zorlandığım dönemler olmadı değil. Çünkü konuyla ilgili birçok cümleyi ve önermeyi art ardına duymak ve bunları toparlamak açıkçası zor olmakta ve bazen okuyucunun dikkatinin dağılmasına sebep olabilmektedir.

 

İnsan kitabı okurken özellikle Dirmit'in maceralarına kendini kaptırıp gidiyor ama Büyülü Gerçekçilik anlamında Marquez’in eserlerinin tadını ne yazık ki tam olarak bulamıyoruz. Bunun sebebi de yazarın eseri belli bir sayfaya sıkıştırma isteği. Çünkü Marquez’in eserleri ile Koku ya da Parfümün Dansı romanlarını ele aldığımızda yazarlar 80-100 yıllık belki daha fazla bir süreci roman haline getirmişler. Sevgili Arsız Ölüm 15 - 20 yıllık bir süreci okuyucuya aktarma iddiasında. Burada birçok veriyi, birçok olayı yazar okuyucuya vermeye çabalıyor ki bu kadar çok bilginin bu kadar kısa sürede okuyucunun kafasında şekillenmesi beni biraz zorladı. Bundan dolayı da dönem dönem dikkat dağılıyor; okuyucu bunu fark etmeden başka konuya geçildiği oluyor. Bu da kitaptan alınan zevki sınırlıyor.

 

Genel olarak beğendiğim bir eser oldu. Puanım 7,5 / 10.

 

 

           

            Akılda Kalanlar

 

           

Bir sevdiğin olmazsa şiir yazmazsın.

Dirmit o günden sonra hep sözcüklerden bir yorgana sarındı.

Dirmit annesi başında söylenirken birdenbire ilk şiirini yazdı. Söz yerine, kâğıda gözyaşı dizdi.

Başını babasının göğsüne dayayıp, derin bir kuyudan çıkrıkla su çeker gibi, uzun uzun ağladı.

Kabukları kaldırayım deme, derin yaralar açarsın...

Yüreği uçup gidecek diye korkusundan elini yüreğinin üstüne bastıra bastıra dolandı.

Gız nettin?!