UTANÇ - JOHN MAXWELL COETZEE
Yazar John Maxwell Coetzee
Güney Afrikalı beyaz bir ailenin çocuğu olarak edebiyatın birçok dalında uğraş
vermiş bir dil bilimcidir. Güney Afrika'da
bulunduğu dönemlerde çevresinde yaptığı gözlemleri ve yerel sorunları açık ve sarsıcı
bir dille yazıya aktarabilmiştir. Yazar Booker
Ödülünü 1983'te ve 1999'da olmak üzere iki kez kazanmıştır. Nobel Edebiyat Ödülüne ise 2003 yılında
layık bulunmuştur.
Utanç (Disgrace) isimli romanını 1999 yılında, ırkçı Apartheid idaresinin 1994 yılında son
bulmasından hemen sonra yayınlamıştır.
Eserde ana karakter Profesör
David bir “ıssız” adamdır. Orta yaşlara gelmiş olmasına rağmen cinsel
hayatı aktiftir. Fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak için bir fahişe ile uzun
süreli profesyonel bir birliktelik yaşar. Bu ilişki ne yazık ki David’in
kuralların dışına çıkması ile aniden son bulur.
Günübirlik ilişkiler yaşadığı bir dönemin sonunda David’in genç bir
öğrencisini baştan çıkarması ile asıl hikayemiz başlar. İlk başta gönüllü ve rızaya
dayalı bir ilişki gibi görünse de profesörün üstün konumu ve kızın psikolojik
sorunları olması eşitler arası bir ilişki olmadığını gösterir bizlere. Aslında
ilişki boyunca David’in de kafası karışıktır:
“Metresi mi? Kızı mı?
Melanie aslında bunlardan hangisi olmak istiyor? Adama ne sunuyor?”
İlişkinin duyulması ve
soruşturma konusu olması ile profesörün hayatı tamamen değişir. Soruşturma
boyunca ilişkisinin yanlış olduğunu kabul etmeyen profesör tamamen dürtüleri
doğrultusunda hareket ettiğini ve kanuna ve ahlaka aykırı bir iş yapmadığını
iddia etmiştir. Bu durumu köpek örneği ile açıklar:
“Terliği ısırması filan
gibi bir suç yüzünden bir köpeği cezalandırabilirsin, böyle düşünüyorum ben.
Bir köpek bu cezayı kabul edecektir; ısırdığı için dayak yiyecektir. Ama arzu,
başka bir şeydir. İçgüdülerine uydu diye cezalandırılmanın adil olduğunu hiçbir
köpek kabul etmez."
Yukarıdaki alıntıdan da anlaşılacağı üzere David bu
olaylar nedeniyle hiçbir pişmanlık göstermemektedir. Buna göre dürtülerinin tatminini
normal karşılamaktadır. Bu durumda insanın aklına şu soru gelmektedir: Peki bu
durumda kızına yapılan saldırıyı da normal karşılayacak mıdır! Dürtüleri ile hareket ettiğini mazeret göstermek gibi
basit bir açıklama günümüz modern toplumunda kabul edilebilecek bir savunma olmadığı
kanaatindeyim.
Okuldaki görevinden ayrılmak zorunda kalan profesör, yaşadığı şehri de
terk ederek ücra bir yerde çiftlik işleten lezbiyen
kızı Lucy'nin yanına taşınır bir süreliğine. Hak etmediği bir muameleye
maruz kaldığını düşünen Profesör burada stresten uzak, kendini dinleyebileceği
ve kendini iyileştirebileceği bir vaha arar.
Romanın yayınlandığı 1999 yılı Güney
Afrika Cumhuriyeti'ndeki ırk ayrımcılığının daha yeni sonlandırıldığı ve hala
ırk ayrımcılığının getirdiği sorunlar ile boğuşulduğu bir dönemdir. Bu dönemde
Lucy medeniyetler uzak ve zencilerle dolu olan bir bölgede bir çiftlik
işletmektedir. En başından beri David kızının burada yaşamasını mantıklı
bulmasa ve sık sık eleştirilerini dile getirse de kızını desteklemeye
çalışmaktadır.
David’in haklı olduğu ilerleyen sayfalarda anlaşılır. David ve Lucy
çiftlikte üç zencinin saldırısına uğrar; David ciddi şekilde yaralanır ve Lucy
tecavüze uğrar. Kitap adını David'in öğrencisiyle
yaşadığı uygunsuz birliktelikten değil, Lucy’nin uğradığı tecavüz ve sonrasında
yaşadığı psikolojik, sosyolojik ve fiziksel sorunlardan almaktadır.
“Lucy elinden gelse yüzünü gizleyecek;
bunun nedenini biliyor David. Rezil olduğu için. Utandığı için. Gelen adamlar
işte buna neden oldular. Bu kendine güvenen, çağdaş kadına işte bunu yaptılar.”
Bütün bu olaylar süresince Profesör David, Lord Byron'ın zevk ve hedonizm dolu son dönemlerini ilişkin bir
edebi çalışma üzerinde kafa yormaktadır. Aslında David kendi yaşadıkları ile
Lord Byron’ın yaşamı arasında paralellik kurmaktadır.
Yazar bir dilbilimci olarak ara sıra dil ile ilgili
profesyonel görüşlerini de okuyucuya aktarmıştır:
- “İletişim' e Giriş dersinin
elkitabında yer alan ilk kuralı mantığa aykırı buluyor:
“İnsan
toplumu düşüncelerimizi, duygularımızı ve amaçlarımızı birbirimize iletebilmemiz
için dili yaratmıştır.”
Kendi görüşü ise ki; dilin köklerinin şarkıda olduğu, şarkının
köklerinin de, olağanüstü büyük ve oldukça boş olan insan ruhunu sesle doldurma
ihtiyacında. “
-
“Kendine bunca güvenerek kullandığı dil, yorgun,
içinden kurtlar kemiriyormuş gibi ufalanıyor, Petrus keşke bunu bilebilseydi. Bu dilde yalnızca tek heceli
sözcüklere güvenilebilir, üstelik hepsine de değil. “
Yine eserde hayvan
hakları ve kadın hakları
açısından ilginç tartışmalar yer almaktadır:
-
“İnsan olarak sahip olduğumuz
ayrıcalıklarımızdan bazılarını hayvanlarla paylaşmak.” - “Biz hayvanlardan farklı yaratıklarız. Daha
üstün değiliz, yalnızca değişiğiz. Öyleyse, onlara iyi davranacaksak
iyiliksever olduğumuz için yapalım bunu, kendimizi suçlu hissettiğimiz için ya
da günah işleme korkusundan değil."
-
“Kadınlar, kadın toplumlarında yaşasalar
daha mutlu olmazlar mıydı”, diye düşünüyor David, daha önce de düşünmüş bunu; “erkeklerin
gelmesine kendileri istedikleri zaman izin verseler”.
Yazar canlı ve gerçekçi anlatım tarzı ile okuyucuyu
yakalayabilmiştir:
“İlk
gittiği pazartesi yakma işlemini işçilere bırakmıştı. Köpekler, öldükten sonra
kaskatı kesilmişlerdi. Cansız bacakları yük arabasının parmaklıklarına
sıkışmıştı…”
Yaşanan tecavüz sonrası baba kızın
tartışmaları çok enteresan önermeler içermektedir:
“Lucy
yanıt vermeden önce uzun uzun düşünüyor. “Ama bu işe başka bir açıdan bakılamaz
mı David? Burada kalmanın karşılığı… karşılığı olarak ödenecek bedel ya bu ise?
Benim sahip olduğum şeyler olduğunu düşünüyorlardır. Kendilerini de vergi
toplayıcısı, alacak toplayıcısı olarak görüyorlardır. Burada vergi ödemeden
yaşamaya hakkım yoktur. Belki de böyle düşünüyorlardır.”
“Sen
bir erkeksin, bilmen gerek. Tanımadığın biriyle sevişirken – yani onu tuzağa
düşürüp yere yatırınca, üstüne çıkınca, bütün ağırlığınla üstüne abanınca –
bütün bunlar öldürmek gibi bir şey değil mi? Bıçağı saplamak; sonra kan
içindeki o bedeni geride bırakmak heyecan verici olmalı; cinayet gibi, cinayet
işleyip kurtulmak gibi bir şey değil mi?”
Üzerinde
uzun uzun konuşulmayı hak eden kitabımıza puanım 8/10.
AKILDA KALANLAR
İnsan
ancak ölünce mutlu sayılır.
Şiir insanı ya ilk anda etkiler
ya da hiç etkilemez. Bir anda zihinde ışık çakar ve bir anda karşılık verirsin.
Şimşek çakışı gibi. Âşık olmak gibi.
Çünkü bir kadının güzelliği
yalnızca onun malı değildir. Onun dünyaya sunduğu cömertliğin bir parçasıdır. Bunu
paylaşması gerekir.
İntikam bir yangın gibidir.
Yakıp yok ettikçe oburlaşır.
Onlar seni kendilerine köle etmek istiyorlar. Hayır, kölelik değil,
hükümleri altına almak istiyorlar. Boyun eğdirmek.
Tecavüz; karmaşa ve karışım tanrısı, yalnızlığa çekilenlerin
rahatını bozan şey.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder