Denizli Kitap Kulübü’müzün bu ayki ödevi
olan Algernon'a Çiçekler’in
yazarı Daniel Keyes 1927 yılında
Amerika’da doğmuş, 2014 tarihinde vefat etmiştir. En iyi bilim kurgu eserlerine
verilen Hugo ve Nebula ödüllerini kazanmış olan Keyes’in eserleri çok yaratıcı
konulara sahiptir.
Daniel Keyes’in en önemli eserlerinden biri orijinal adı Flowers for Algernon olan Algernon'a Çiçekler’dir. Yazar bu kitabı önce hikaye olarak dergide
tefrika ettirmiş olup hikayenin çok beğenilmesi üzerine roman olarak
yayınlamıştır.
Yazar “Algernon, Charlie ve Ben: Bir Yazarn Yolculuğu” isimli eserinde, eğitmenlik
yaptığı bir lisede özel öğrencilerle çalışırken konunun zihninde şekillendiği
söylemiştir. Çok da rastlamadığımız Algernon (okunuşu elcirnan) ismini birçok tabu
konu hakkında eser veren şair Algernon
Charles Swinburne’den esinlendiği söylenir.
Romanın konusuna gelirsek,
eser düşük zekaya sahip Charlie Gordon’un
daha önce sadece fareler üzerinde uygulamış olan bir ameliyat ile zekasının
artırılmasını ve sonrasında yaşananları anlatmaktadır. Çocuğunun durumunu
kabullenemeyen bir anne, bu durumu kabullense bile anneye ve çocuğa yardımcı
olamayan bir baba ve korku, şımarıklık içinde yaşamaya çalışan bir kız kardeş
arasında geçen çocukluk nedeniyle Charlie herkes gibi bir zekaya sahip olmak için can atmaktadır. Ailesi
tarafından dışlanan, çevresi tarafından sürekli dalga konusu olan kahramanımız,
kurtuluşu diğer insanlar gibi normal bir zekaya sahip olmakta bulur. Bu sayede
insanlar onu daha çok sevecek ve kabul edeceklerdir. “Diğer insanlarda bende olmayan bir şey vardı. Zihinsel
körlüğümün içinde, bunun okuma yazma yeteneğiyle ilgili olduğuna inanmıştım ve
o yeteneklere sahip olduğum takdirde, zeki olacağımdan da emindim. Zeka özürlü
bir adam da, diğer adamlar gibi olmak ister.”
Başarılı geçen operasyon
sonrası Charlie’nin zekası hızla ilerlerken, psikolojik yapısı ve zihni onu çok
geriden takip etmektedir. Artık yeni zeki beyni ve eski çocuk kalbiyle sürekli
çevresini sorgulamaktadır. Kendine
sorduğu “Doğru olan nedir?” sorusu ile ahlaki
ikilemlerini ortaya koyuyor. Lakin zeka gelişimine eşlik edecek psikolojik bir
gelişme kendiliğinden gerçekleşmiyor; kahramanımıza uzmanlar da bu konuda
yardımcı olmuyorlar. Charlie’nin IQ ve
EQ gelişimi farklı gerçekleşiyor. “Bu
sorunu tek başıma çözmeye çalışmak aptallıktı. Duygusal sorunların zihinsel
sorunlarla aynı şekilde çözülemeyeceğini anladım.” cümlesi ile bu durumu itiraf ediyor. Bastan
beri psikolojik yardım alması gerektiğini iş işten geçtikten sonra anlıyor.
Akıllanmaya başladığında ilk öğrenmeye çalıştığı
aile ilişkileri; kincisi ise kadın erkek ilişkileri oluyor. “Tüm hayatı boyunca yarı uyur yarı uyanık kalmış bir
adam gibiyim, uyanmadan önce nasıl biri olduğunu bulmaya çalışan” şeklinde tanımlıyor
kendini.
Operasyon sonrası okuduğu kitaplar sayesinde zihinsel gelişimini takip etmek
hoş oldu benim için. İlk okuduğu kitap Robinson
Crusoe. Devamında Muhteşem Gatsby,
Bir Amerika Trajedisi ve Bu Melek Satılık Değil romanlarını okuyor. Bahtsız
Robinson’un maceraları hemen herkesçe bilinir. Bir Amerikan Trajedisi (An
American Tragedy) Türkçeye İnsanlık Suçu olarak çevrilmiş polisiye bir
romandır. Bu Melek Satılık Değil adlı romanı muhtemelen kendi hayatı ile
özdeşleştirmiştir. Bu grubu kolay okunan bir romanlar sınıfına sokabiliriz.
Devamında okuduğu Dostoyevski,
Flaubert, Dickens, Hemingway ve
Faulkner ise oldukça nitelikli romanlardır. Yazar bu şekilde bir sıralama
yaparak kendi beğenisini de ortaya koymuştur.
Ama bu süreç Charlie için hayal kırıklıkları ile devam eder. “Zeka seviyem 70 iken Alice’den ne kadar
uzakta idiysem, şimdi bu seviye 185’ e yükselmiş olmasına rağmen ondan o kadar
uzaktaydım.” Kahramanımız birçok zeki insanın düştüğü tuzağa düşer. Bilgisi
ve egosu hızla büyüdüğü için çevresini beğenmemeye başlar ve onları kendisinden
uzaklaştırır. Tersine zeki oldukça insanların onu sevip kabul edeceğini
ummuştur.
Yazar ara ara toplumun engelli bireylere bakışını sorgulamaktadır. “Nasıl oluyor da, kolsuz ve bacaksız doğan
insanlardan faydalanmayı akıllarından bile geçirmeyen dürüst ve duyarlı
kişiler, düşük bir zeka düzeyiyle doğanları istismar etmekte bir mahsur
görmezler?” Geçmişi hatırladıkça, yaşadıklarını bağlamına oturtuyor ve
sorguluyor kahramanımız. Aslında arkadaşım dediği eski çevresinin onunla dalga
geçip eğlenmeyi seven ve onu istismar eden bir güruh olduğunu anlıyor. "Ne kadar akıllanırsan o kadar çok problemin
olacak, Charlie." Kahramanımızın naif ve çocuksu dille başından
geçenleri anlatması okuyucuyu gülümsetiyor.
Zekasının eskiye dönebilme ihtimalini fark etmeye başladığında moral olarak
büyük çöküntü yaşıyor. Zekasını bu süreci anlamaya ve düzeltmeye adıyor. Bunun
mümkün olmadığını anladığında kendi içinde hesaplaşmalara başlıyor. Kendi
düşüşünü John Milton tarafından
yazılan İnsanın Düşüşü’nü anlatan Kayıp Cennet (Paradise Lost) şiiri ile
özdeşleştiriyor. Umut dolu başlayan hikaye hüzünle bitiyor. Puanımız 8/10…
Kitaptan senaryolaştırılan Charly
(1968) isimli film eserin kötü bir kopyası olmuş. Kitabı zevkle okurken,
film kitabın üzerine bir şey koymadığı gibi, durağan bir dille anlatıyor
hikayeyi. Film adına tek kazanç başrol oyuncusu Cliff Robertson’un harika oyunculuğu ve kazandığı Oscar ödülü. Puanımız 6/10…
Akılda Kalanlar
“Benim ışığımın senin karanlığında daha iyi olduğunu kim söyleyebilir?”
“Teleskopun ters tarafından bakarmış gibi– şimdi minicik ve çok uzaktaymış
gibi görünen bir açıklık var.”
“Sevgi ve şefkat eli değmeyen zeka ve eğitim beş para etmez.”
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder